«Ζητείτε δε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού, και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν».
Αγαπητοί μου η σημερινή ευαγγελική περικοπή, παρμένη από την επί του Όρους Ομιλία του Κυρίου, ανοίγει ενώπιόν μας το βαθύ μυστήριο της εσωτερικής ζωής του ανθρώπου. Ο Χριστός δεν περιορίζεται να διορθώσει μερικές εξωτερικές πράξεις· ζητεί να θεραπεύσει το κέντρο της υπάρξεως, τον νου, την καρδία, την προαίρεση, εκεί όπου γεννιέται η αληθινή ή η ψεύτικη λατρεία.
«Ο λύχνος του σώματός εστιν ο οφθαλμός», λέγει ο Κύριος. Κατά την πατερική ερμηνεία, ο οφθαλμός του σώματος φανερώνει τον νου της ψυχής. Όπως το μάτι, όταν είναι καθαρό, φωτίζει όλη την πορεία του σώματος, έτσι και ο νους, όταν είναι απλούς, καθαρός και απροσκόλλητος στα γήινα, γίνεται όργανο φωτισμού όλης της ζωής. Όταν όμως ο νους σκοτισθεί από φιλαργυρία, φιληδονία, κενοδοξία και μέριμνα, τότε και το φως που έπρεπε να οδηγεί τον άνθρωπο γίνεται σκότος βαθύ.
Γι’ αυτό ο Κύριος συνεχίζει: «Ουδείς δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν». Δεν λέγει ότι δεν πρέπει μόνον, αλλά ότι δεν δύναται. Η καρδία του ανθρώπου δεν χωρίζεται χωρίς να τραυματισθεί. Ή θα λατρεύσει τον Θεό ως Κύριο, ή θα παραδοθεί στον μαμωνά, δηλαδή στην τυραννία του πλούτου, της ασφαλείας κατά κόσμον, της εμπιστοσύνης στα κτίσματα μάλλον παρά στον Κτίστη. Ο πλούτος καθ’ εαυτόν δεν είναι θεός· γίνεται όμως είδωλο, όταν η ψυχή ακουμπά πάνω του την ελπίδα της.
Η μέριμνα, για την οποία μιλεί σήμερα ο Χριστός, δεν είναι η συνετή φροντίδα, ούτε η εργασία, ούτε η πρόνοια για την οικογένεια. Είναι εκείνη η βασανιστική αγωνία που κατατρώγει την ψυχή, η απιστία μεταμφιεσμένη σε φρονιμάδα, η εσωτερική ταραχή που κάνει τον άνθρωπο να ζει ως ορφανός, ενώ έχει Πατέρα ουράνιο. Ο Κύριος δεν μας καλεί σε αμέλεια, αλλά σε ελευθερία· δεν καταργεί τον κόπο, αλλά θεραπεύει την απιστία που κρύβεται μέσα στον κόπο.
«Εμβλέψατε εις τα πετεινά του ουρανού» και «καταμάθετε τα κρίνα του αγρού». Ο Κύριος παίρνει παραδείγματα από την κτίση, όχι για να μας διδάξει απραξία, αλλά για να μας φανερώσει την πρόνοια του Θεού. Τα πτηνά δεν έχουν αποθήκες, και όμως τρέφονται· τα κρίνα δεν υφαίνουν, και όμως ενδύονται με κάλλος που ξεπερνά την δόξα του Σολομώντος. Αν λοιπόν ο Θεός δεν λησμονεί τον χόρτο του αγρού, πώς θα λησμονήσει τον άνθρωπο, που έπλασε κατ’ εικόνα Του και για χάρη του οποίου ο Υιός του Θεού ενανθρωπήθηκε;
Η ρίζα της μερίμνης είναι η ολιγοπιστία. Γι’ αυτό ο Χριστός λέγει: «ολιγόπιστοι». Δεν ελέγχει για να συντρίψει, αλλά για να θεραπεύσει. Μας δείχνει ότι ο φόβος του αύριο μεγαλώνει, όταν μικραίνει μέσα μας η μνήμη του Θεού. Όταν ο άνθρωπος λησμονεί την βασιλεία, τότε απολυτοποιεί την τροφή, το ένδυμα, την υγεία, την ασφάλεια, και γίνεται αιχμάλωτος αυτών που θα έπρεπε να χρησιμοποιεί με ευχαριστία.
Το τέλος της περικοπής είναι και το κλειδί όλης της χριστιανικής ζωής: «Ζητείτε πρώτον την βασιλείαν του Θεού και την δικαιοσύνην αυτού». Το «πρώτον» δεν σημαίνει ότι ο Θεός είναι μία από τις πολλές μέριμνες μας, έστω και η πρώτη. Σημαίνει ότι ο Θεός είναι το κέντρο, το μέτρο, ο σκοπός και το φως όλων. Όταν η βασιλεία του Θεού γίνει η πρώτη αναζήτηση, τότε και τα επίγεια μπαίνουν στην σωστή τους θέση· δεν καταργούνται, αλλά αγιάζονται.
Αδελφοί μου, η πατερική σοφία μας καλεί να προσέχουμε τον νου, διότι από αυτόν φωτίζεται ή σκοτίζεται όλη η ζωή. Να εξετάζουμε τι αγαπά η καρδία μας, πού στηρίζεται η ελπίδα μας, τι φοβόμαστε περισσότερο, τι ζητούμε πρώτα. Αν ζητούμε πρώτα τον Θεό, τότε και μέσα στις δυσκολίες έχουμε ειρήνη. Αν ζητούμε πρώτα τον μαμωνά, τότε και μέσα στην αφθονία παραμένουμε πτωχοί και ταραγμένοι.
Ας παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον Κύριο να καθαρίσει τον οφθαλμό της ψυχής μας, να ελευθερώσει την καρδία μας από την δουλεία της μερίμνης, να μας χαρίσει πίστη απλή, ελπίδα σταθερή και αγάπη αληθινή. Και τότε θα μάθουμε να ζούμε όχι ως δούλοι των πραγμάτων, αλλά ως τέκνα του Πατρός, που γνωρίζει τις ανάγκες μας πριν ακόμη τις εκφράσουμε.
π. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΟΣΚΙΝΑΣ
