Ενορία Αγίου Ελευθερίου Κερκύρας
Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου 2026
ΤΑ ΞΕΝΑ ΛΟΓΙΑ
«Έλεγε ο αββάς Ωρ στον μαθητή του Παύλο: Πρόσεχε, ποτέ μη φέρεις στο κελλί σου ξένα λόγια» (από το «Γεροντικό»).
Οι άνθρωποι επηρεαζόμαστε από τα ξένα λόγια. Άλλοτε, τα ακούμε ευχάριστα, διότι έρχονται να επιβεβαιώσουν δικές μας γνώμες. Άλλοτε, μας φέρνουν πληροφορίες, οι οποίες ικανοποιούν την περιέργειά μας. Άλλοτε, μας εντάσσουν σ’ έναν κόσμο στον οποίο θεωρούμε ότι είτε ανήκουμε είτε δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς αυτόν. Άλλοτε, τροφοδοτούν μία εμπαθή κατάσταση που υπάρχει μέσα μας και ονομάζεται αυτοδικαίωση. Δύσκολα συναισθανόμαστε ότι διαπράττουμε αμαρτία, διότι η έννοια αυτή τείνει να διαγραφεί από τη ζωή μας. Και είναι αμαρτία ό,τι δεν μας οδηγεί στην αγάπη.
Η ασκητική μας παράδοση επισημαίνει τη διάσπαση τόσο του εαυτού μας όσο και της σχέσης μας με τον πλησίον, όταν φέρνουμε στον χώρο της ύπαρξής μας τα ξένα λόγια. Γεννιούνται ή συντηρούνται λογισμοί που δεν μας αφήνουν να ησυχάσουμε, αλλά ούτε μας επιτρέπουν να κάνουμε πράξη σκοπούς της ύπαρξής μας, όπως η προσευχή. Διότι τα ξένα λόγια που γίνονται δικά μας παρεισφρύουν στον νου μας και του κλέβουν τη χαρά, τον πολιορκούν με χαιρεκακία ή μνησικακία, τον κάνουν να πλάθει σενάρια, υποτάσσουν την ομορφιά στην ασχήμια. Ταυτόχρονα, επέρχεται διάσπαση και στις σχέσεις μας με τους άλλους. Διότι ο νους μας χρειάζεται να παλέψει πολύ για να μην αφήσει να σχηματιστεί για τον άλλον η γνώμη που τα ξένα λόγια φέρνουν μαζί τους, γνώμη πολέμου, απογοήτευσης, παράπονου, θλίψης. Τα ξένα λόγια είναι απειλή για την πνευματικότητα της πορείας μας.
Εύκολα αναρωτιόμαστε κατά πόσον, σε έναν κόσμο στον οποίο τα ξένα λόγια είναι πάμπολλα και δεν έχουν να κάνουν μόνο με ανθρώπους που τα εκστομίζουν, αλλά και με την εικονική πραγματικότητα του Διαδικτύου που τα καθιστά διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή, είναι εφικτό να μην τα λαμβάνουμε υπόψιν; Ακούμε συχνά ότι σκοπός του εκπαιδευτικού συστήματος είναι να καλλιεργήσει στα παιδιά και στους νέους την κριτική σκέψη. Αυτό σημαίνει τη δημιουργία των φίλτρων εκείνων, που με βάση την αλήθεια θα διαχειρίζονται τον πλούτο των πληροφοριών, ώστε να μπορούν τα παιδιά και οι νέοι να διαμορφώνουν δική τους άποψη όχι άκριτα, αλλά με επίγνωση τού τι είναι αληθινό και τι ψεύτικο. Το εκπαιδευτικό σύστημα όμως δεν δείχνει στη νέα γενιά ένα άλλο κριτήριο, το οποίο θα μπορέσει να συνδιαμορφώσει μαζί με την αλήθεια, την κριτική σκέψη: το νόημα και τον προσανατολισμό ζωής. Εδώ έρχεται η πίστη.
Αν νόημα ζωής είναι η αγάπη, τόσο για τον Θεό όσο και για τον συνάνθρωπο, η αγάπη που μοιράζεται, συγχωρεί, «ου ζητεί τα εαυτής», τότε έχουμε ένα πυλώνα στέρεο, με βάση τον οποίο τα ξένα λόγια δεν θα μπορούν να είναι το κριτήριο της ψυχικής μας πορείας και διαμόρφωσης. Γιατί αυτός που βάζει στην καρδιά του την αγάπη, δεν έχει ανάγκη λόγια εις βάρος των άλλων για να δυναμώσει τη δική του αυτοεκτίμηση. Αυτός που αγαπά χαίρεται για τα λίγα ή τα πολλά του, παλεύει να διορθώσει τα δικά του σφάλματα, δεν δικαιώνει τις αδυναμίες του, αλλά με ταπείνωση νικά το εγώ του. Αυτός είναι και ο δρόμος του Θεού. Έτσι, ακόμη κι αν έρθουν τα ξένα λόγια, δεν τα αφήνει μέσα στο κελλί του νου του, γιατί δεν έχουν τόπο στην καρδιά που αγαπά. Προσεύχεται για όποιος μοιάζει να μην είναι εντάξει, μιλά εκεί όπου μπορεί, υπομένει εκεί όπου δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, κυρίως όμως γνωρίζει ότι τα του κόσμου τούτου παρέρχονται. Μόνο η αγάπη μένει και αυτό είναι η αυθεντική παρηγοριά που ελευθερώνει.
π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός
Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"
στο φύλλο της Τετάρτης 18 Φεβρουαρίου 2026
Τρίτη 17 Φεβρουαρίου 2026
Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΤΗΡΩΝΟΣ ΣΤΗΝ ΚΕΡΚΥΡΑ
Στην πανηγυρίζουσα Ιερά Μονή Αγίων Θεοδώρου του Τήρωνος και Αγίου Γεωργίου στην περιοχή Στρατιά της Κέρκυρας λειτούργησε το πρωί της Τρίτης 17 Φεβρουαρίου 2026 ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων κ. Νεκτάριος. Με τον Σεβασμιώτατο συλλειτούργησαν ο Αρχιμ. Χριστόδουλος Τριαντάφυλλος, καθηγούμενος της Ιεράς Μονής και ιεροκήρυκας του Ιερού Προσκυνήματος του Αγίου Σπυρίδωνος, ο Πρεσβ. Ιωάννης Μουρίκης, ο Αρχιδιάκονος Ευσέβιος Πανδής και ο Διάκονος Σπυρίδων Πηγής.
Στο κήρυγμά του ο κ. Νεκτάριος τόνισε ότι το χριστιανικό μήνυμα ήρθε σε μία εποχή παραφροσύνης, στην οποία οι Ρωμαίοι κοσμοκράτορες διαχειρίζονταν ως αντικείμενα τους ανθρώπους. Δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι σήμαινε η εν Χριστώ ελευθερία, καθώς η ειδωλολατρία δεν δεχόταν την μοναδική αξία του ανθρωπίνου προσώπου. Ο λόγος του Αποστόλου Παύλου "ουκ ένι άρσεν και θήλυ, Ιουδαίος και Έλλην, δούλος και ελεύθερος" κλόνιζε το σύστημα. Γι' αυτό και οι Άγιοι της πίστεώς μας, ακολουθώντας τον Χριστό ο οποίος επάτησε τον θάνατο και παρέλυσε την εξουσία του διαβόλου, εφλέγοντο στην καρδιά τους, ζητούσαν την αληθινή αγάπη, την αληθινή ελευθερία, την ταυτότητά τους, τις ρίζες τους, καθώς τα πάντα αποκρύπτονταν από τους ανθρώπους που έμεναν υπήκοοι στους αντιθέους. Έτσι, ο Άγιος Θεόδωρος είχε αξιοζήλευτη θέση, όμως πύρωση στην καρδιά του τού έδωσε η πίστη. Αψήφησε την νεότητα, τα αξιώματα, τον κόσμο και στο μαρτύριο ηγάλλετο. Δοξολογούσε τον Θεό, όπως οι τρεις Παίδες της Παλαιάς Διαθήκης. Αισθανόταν την αγαλλίαση της χάριτος του Θεού, διότι εκείνος που ομολογεί την πίστη και αγαπά βαθύτατα τον Θεό έρχεται η θεία χάρις και τον ενισχύει δίδοντάς του δύναμη.
Σήμερα η εποχή μας επέστρεψε σε μια ειδωλολατρία. Το πρώτο είδωλο που λατρεύουμε είναι ο εαυτός μας, η φιλαυτία μας, η οποία μας κάνει φιλήδονους, φιλόδοξους, φιλάργυρους. Ας αναθερμάνουμε λοιπόν τις καρδιές μας, βρίσκοντας την αγάπη που μας έδωσε ο Θεός, το μικρό τεμάχιο της αγάπης, όπως λέει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, και η αγάπη είναι ο Θεός. Όταν αναθερμανθεί από τη δική μας ενέργεια, την πίστη, την επίκληση, θα γιγαντώσει η αγάπη για τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Η αγάπη δεν είναι συναισθηματισμός, αλλά θυσία, όπως έκανε ο Χριστός επάνω στον Σταυρό. Είναι δύσκολες οι εποχές και για την οικογένεια και για τη νεότητα, όταν ο καθένας σκέφτεται τον εαυτό του και δεν θυσιάζεται ούτε για τα παιδιά του, ούτε για τον πλησίον. Ας δούμε λοιπόν τη δύναμη της πίστεως και της αγάπης και ας παρακαλούμε τον Άγιο Θεόδωρο να μας δίνει τη ευλογία να τον μιμηθούμε.
Στη θεία λειτουργία συμμετείχαν και μαθητές και μαθήτριες από το παρακείμενο 7ο Γυμνάσιο Κέρκυρας, με επικεφαλής τον διευθυντή τους π. Θεμιστοκλή Μουρτζανό. Ο κ. Νεκτάριος εξέφρασε τη χαρά του για την συμμετοχή αυτή και ευχήθηκε στα παιδιά και στους εκπαιδευτικούς δύναμη στο έργο τους και να μαθαίνουν στα παιδιά "γράμματα, σπουδάματα, του Θεού τα πράγματα".
Στο τέλος της ακολουθίας ο κ. Νεκτάριος χειροθέτησε σε αναγνώστη τον ιεροψάλτη Δημήτρη Σουρβίνο, γόνο ευσεβούς οικογένειας, νέο παιδί, ο οποίος παιδόθεν είναι ενεργό μέλος της Εκκλησίας και ψάλλει στο Μοναστήρι.
Ο κ. Νεκτάριος ευχαρίστησε τον καθηγούμενο π. Χριστόδουλο Τριαντάφυλλο για τον αγώνα ανακαινίσεως του μοναστηριού, όπως επίσης και τους ιεροψάλτες, αλλά και τους πιστούς, που, παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες, συμμετείχαν αθρόως στην πανήγυρη.
Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026
ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΧΟΛΗΣ ΓΟΝΕΩΝ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ, ΠΑΞΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΝΤΙΩΝ ΝΗΣΩΝ
Την Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026 πραγματοποιήθηκε η τρίτη συνάντηση της Σχολής Γονέων της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων στο Πνευματικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως, με θέμα: «Συζυγία και γονεϊκότητα: ο έρωτας που μαθαίνεται» και ομιλητή τον κ. Σεραφείμ Λάππα, Εκπαιδευτικό και Συγγραφέα.
Την εκδήλωση άνοιξε ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας, Πρωτοπρεσβύτερος Θεμιστοκλής Μουρτζανός, μεταφέροντας τις πατρικές ευχές και τις ευχαριστίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων κ. Νεκταρίου προς τον ομιλητή και στη συνέχεια έκανε μια μικρή παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου του κ. Λάππα που τίτλο έχει: «Έρωτας για ζωή», τονίζοντας τρία ζητήματα που αναγράφονται μέσα στο βιβλίο, που είναι το κατά πόσο τα παιδιά που μεγαλώνουμε κατανοούν και βιώνουν την έννοια της πατρότητας και της μητρότητας, η επιμονή ότι η ζωή δεν σταματά στις δυσκολίες και η αξία του ανθρωπίνου προσώπου. Αμέσως μετά ο υπεύθυνος της Σχολής Γονέων π. Σπυρίδων Τριαντάφυλλος είπε δυο λόγια για την προσωπικότητα του κ. Σεραφείμ Λάππα.
Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε ο ομιλητής ευχαριστώντας τον Σεβασμιώτατο και τους υπευθύνους της Σχολής για την πρόσκληση, καθώς και τους παρευρισκόμενους και ξεκίνησε την ομιλία του λέγοντας ότι ο έρωτας και η αγάπη για ζωή είναι απαραίτητες προϋποθέσεις, αφενός για μια καλή και ισορροπημένη συζυγία, αφετέρου για να δημιουργήσουμε ένα θετικό περιβάλλον για την ανατροφή των παιδιών μας. Έρωτας για ζωή σημαίνει η στάση μας προς τη ζωή να είναι ερωτική, δημιουργική. Να μην γκρινιάζουμε συνέχεια και με το παραμικρό. Να προσπαθούμε όσο μπορούμε να είμαστε ελκυστικοί για τον ίδιο μας τον εαυτό, αυθεντικοί, εκστατικοί μέσα στην καθημερινότητά μας, μέσα στη δουλειά μας. Να μη μας φταίνε όλα αλλά να βρίσκουμε το νόημα της ζωής στο καθετί, στην κάθε εμπειρία, ακόμα και σε αυτούς που μας δυσκολεύουν. Σήμερα δεν χωράει πουθενά το λάθος μας. Η κοινωνία μας είναι φτιαγμένη για τους δυνατούς. Για τους αποδοτικούς. Για εκείνους που «αντέχουν». Μα κανείς δεν ρωτά εάν αντέχεις, εάν μπορείς, εάν φοβάσαι και πονάς. Τα παιδιά μας είναι κουρασμένα πριν καν ζήσουν. Και μέσα σε αυτόν τον κόσμο των ισχυρών ευτυχώς έρχεται ο Χριστός και μας μιλά, όπως με την παραβολή του Ασώτου. Τον αμαρτωλό και εξαντλημένο. Που αγκαλιάζει τον λερωμένο. Που δεν ζητά εξηγήσεις. Δεν ζητά αποδείξεις. Δεν ζητά διορθώσεις. Μόνο εσένα, εμένα. Όπως είσαι και είμαι.
Ζωή είναι η σχέση. Είναι να συνδεόμαστε, να ανήκουμε, να πιστεύουμε, να δίνουμε νόημα ο ένας στον άλλον, να εργαζόμαστε λίγο ψυχικά. Όταν ο έρωτας μείνει μόνο στο συναίσθημα, αργά ή γρήγορα κουράζεται και ξεθωριάζει. Όταν όμως γίνεται επιλογή, ευθύνη, υπομονή, τότε ωριμάζει και γίνεται αγάπη. Η συζυγία και ακόμη περισσότερο η γονεϊκότητα είναι ο τόπος όπου όλα αυτά παύουν να είναι λόγια και γίνονται πράξη. Χρειάζεται όσο αυτό είναι εφικτό να ξεκουραζόμαστε, να φροντίζουν οι άλλοι που έχουμε δίπλα μας να έχουμε τον προσωπικό χώρο και χρόνο μας, και αν δεν το κάνουν οι ίδιοι να μάθουμε να τον διεκδικούμε από μόνοι μας. Επίσης, να αποδεχτούμε ότι ο γάμος και το μεγάλωμα των παιδιών δεν είναι εύκολη υπόθεση, όπως το τονίζει και η Εκκλησία λέγοντας ότι είναι δρόμος σωτηρίας. Όπως λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, πολύ απλά και ανθρώπινα: «Ο γάμος είναι λιμάνι· αλλά και το λιμάνι έχει κύματα». Το μόνο σίγουρο είναι ότι σε κάθε σχέση και σε κάθε οικογένεια θα έρθουν δύσκολες ημέρες. Η ελπίδα και η συνταγή για να αλλάξει το κλίμα βρίσκεται στο ζεστό στρώμα όταν το ζευγάρι πάει το βράδυ να ξαπλώσει και ενώ μπορεί οι σύζυγοι να είναι κουρασμένοι, παραμένουν μαζί και ακούει ο ένας τον άλλον».
Και συνέχισε ο ομιλητής: «Οι λέξεις και το κλίμα που υπάρχουν σε μια οικογένεια, σε μια σχέση εξαρτώνται από τρία πολύ απλά και βασικά πράγματα: πώς μιλάς, πώς ακούς, πώς κοιτάς. Και άλλες τρεις λέξεις που φτιάχνουν το κλίμα όταν ειπωθούν: Παρακαλώ, ευχαριστώ, συγγνώμη. Υπάρχουν οικογένειες που καλύπτεται μονίμως η ανάγκη του ενός από τους δύο συζύγους, ενώ υπάρχουν σύζυγοι – γονείς που καλύπτουν μόνο τις ανάγκες των παιδιών τους αδιαφορώντας για τις δικές τους ή σύζυγοι που καλύπτουν μόνο τις δικές τους ανάγκες απουσιάζοντας από τις ανάγκες των παιδιών τους. Χρειαζόμαστε βοήθεια τόσο στη συζυγία όσο και στη γονεϊκότητα. Για να λάβει κανείς βοήθεια από κάποιον θα πρέπει αφενός να θέλει ο ίδιος να βοηθηθεί και να μοιραστεί πράγματα, και αυτό θα συμβεί αν είναι ταπεινός ή αλλιώς αν καλλιεργεί την αυτογνωσία, αφετέρου να ζει, να μαθαίνει, να παρατηρεί».
Κλείνοντας ο κ. Λάππας την ομιλία του Είπε: «Θα ήθελα να δώσω μια ευχή η οποία τυγχάνει να είναι ίδια τόσο στον σύζυγο όσο και στον γονιό. Να την χαίρεσαι, να τον χαίρεσαι, να το χαίρεσαι το παιδί σου. Η βάση για να γίνει αυτό είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι είναι δώρο η σχέση. Εάν ένας πατέρας καταλάβει ότι είναι δώρο Θεού να είσαι πατέρας, μια μάνα ότι είναι δώρο Θεού η μητρότητα, ένας σύζυγος ότι είναι δώρο Θεού η συζυγία και για το κάθε παιδί είναι δώρο να έχει αδέρφια, τότε εισέρχεται στην προοπτική της ευτυχίας που είναι να αγαπά και να αγαπιέται».
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με έναν εποικοδομητικό διάλογο του ομιλητή με το κοινό, που συντόνισε ο υπεύθυνος της Σχολής, π. Σπυρίδων Τριαντάφυλλος.
Κερκύρας Νεκτάριος: «Η αγάπη δεν είναι αγαπολογία, αλλά θυσία»
Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026
Σάββατο 14 Φεβρουαρίου 2026
Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ π. Δημητρίου Μπόκου
Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ
π. Δημητρίου Μπόκου
Η αναβάθμιση του σύμπαντος κτιστού κόσμου, που θα λάβει χώρα κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού και την τελική κρίση των ανθρώπων, θα συγκλονίσει τους πάντες. Στο κοσμοϊστορικό αυτό γεγονός θα πρωταγωνιστήσει όχι μόνο ο Θεός, αλλά και ο άνθρωπος (Κυριακή της Απόκρεω).
Πώς θα γίνει όμως αυτό;
Ο άνθρωπος όχι μόνο θα συμβάλει στη νέα μορφή της άψυχης κτίσης, αλλά κυρίως θα καθορίσει τη δική του θέση στο γίγνεσθαι του νέου κόσμου. Καταλύτης στις διεργασίες αυτές θα είναι η άσκηση της αγάπης. Ο άνθρωπος έχει μέσα του ένα στοιχείο εκρηκτικής σημασίας, που ίσως ούτε καν το υποπτεύεται. Μπορεί να είναι άνθρωπος καθολικός. Να έχει καθολικότητα. Δηλαδή;
Οι Εβραίοι, πορευόμενοι προς Χαναάν, αμάρτησαν καθ’ οδόν βαριά πολλές φορές. Ο Θεός αποφάσισε να τους εξαφανίσει από προσώπου της γης. «Θα κάνω εσένα μεγάλο έθνος», είπε στον Μωυσή. Εκείνος όμως ζητούσε πάντα από τον Θεό να αλλάζει απόφαση. «Αν δεν τους συγχωρήσεις, έλεγε, εξάλειψε μαζί με αυτούς και εμένα από το βιβλίο σου, όπου με έχεις γραμμένο» (Εξ. 32, 9-11. 32).
Έλεγε και ο απόστολος Παύλος, ότι μεγάλη λύπη και βαθύς, αδιάλειπτος πόνος διακατείχαν την καρδιά του για τους ομοεθνείς του, τους συγγενείς κατά σάρκα Ισραηλίτες, επειδή αρνήθηκαν τον Χριστό. «Θα ευχόμουνα, λέει, να χωρισθώ εγώ από τον Χριστό χάριν των αδελφών μου των Ισραηλιτών» (Ρωμ. 9, 3).
Το ίδιο και όλοι οι άγιοι. Ο περιώνυμος αββάς Βαρσανούφιος ο Μέγας, μιμείται ακριβώς τον Μωυσή, όταν έχει την πρόθεση να πει στον Χριστό: «Δέσποτα, ή βάλε μαζί μου τα (πνευματικά) τέκνα μου στη Βασιλεία σου, “ή καμέ εξάλειψον εκ της βίβλου σου”» (Απόκρ. ρι΄).
Οι άγιοι δεν ζουν εγωκεντρικά. Ξεπερνούν τον εαυτό τους, γίνονται άνθρωποι καθολικοί. Γνωρίζουν σε βάθος ότι η ζωή τους δεν είναι μόνο δική τους ζωή, «αλλά είναι συνυφασμένη με τη ζωή των υπολοίπων αδελφών κατά την πίστη, γιατί όλοι συναποτελούμε ένα σώμα, την Εκκλησία». Μέσα στην Εκκλησία τα πάντα είναι κοινά: Ο Θεός, ο αγιασμός, η ψυχή, η συνείδηση, η καρδιά.
Με το χάρισμα της προσευχής καθένας βρίσκεται μέσα σε όλους και όλοι στον καθένα. Δεν μπορούμε να βλέπουμε εγωιστικά και ατομικιστικά μόνο «τα εαυτών». Το μήνυμα του Ευαγγελίου είναι να φροντίζουμε για τους άλλους όπως για τον εαυτό μας. Δεν υπάρχουμε ανεξάρτητοι, αποκλεισμένοι ο ένας από τον άλλον. Όταν πέφτει στην αμαρτία κάποιος, επηρεάζει και τους άλλους. Όταν εγείρεται, συνεγείρει και τους άλλους. Κάθε μέλος του σώματος της Εκκλησίας ζει με ολόκληρο το σώμα, αλλά και ολόκληρο το σώμα ζει σε κάθε μέλος του.
Η δραστηριότητα δηλαδή κάθε μέλους είναι ταυτόχρονα προσωπική και καθολική, ατομική και συλλογική. Ακόμα και όταν φαίνεται ότι κάποιος εργάζεται μόνο για τον εαυτό του (π.χ. ο απομονωμένος ερημίτης), εν τούτοις εργάζεται για το σύνολο. Ποιος γνωρίζει πόσα οφείλει στους αγίους και στις προσευχές τους για τη σωτηρία του; Όμως και οι προσευχές των αφανών μελών της Εκκλησίας είναι απαραίτητες και σε έναν απόστολο! (αγ. Ιουστίνος Πόποβιτς, Δογματική, σ. 272. 290-291).
Στην τελική κρίση θα κοπούν όσοι δεν καταφέρουν να σπάσουν τη ναρκισσιστική μόνωση του αυτοεγκλεισμού τους.
Στην ουράνια Βασιλεία θα μπουν όσοι νιώθουν τους άλλους δικούς τους, δικά τους μέλη στο ίδιο σώμα. Όσοι μετέχουν στην καθολικότητα της αγάπης.













































