ΠΕΡΙΠΑΤΩΝ ΕΠΙ ΘΑΛΑΣΣΗΣ

“Τετάρτῃ δὲ φυλακῇ τῆς νυκτὸς ἀπῆλθε πρὸς αὐτοὺς ὁ ᾿Ιησοῦς περιπατῶν ἐπὶ τῆς θαλάσσης. Καὶ ἰδόντες αὐτὸν οἱ μαθηταὶ ἐπὶ τὴν θάλασσαν περιπατοῦντα ἐταράχθησαν λέγοντες ὅτι φάντασμά ἐστι, καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ἔκραξαν” (Ματθ. 14, 23-24). 

“Κατὰ τὰ ξημερώματα, ἦρθε ὁ Ιησοῦς κοντά τους περπατῶντας πάνω στὴ λίμνη. Οἱ μαθητές, ὅταν τὸν εἶδαν νὰ περπατάει πάνω στὴ λίμνη, τρόμαξαν· ἔλεγαν πὼς εἶναι φάντασμα κι ἔβαλαν τὶς φωνὲς ἀπὸ τὸν φόβο τους”.

        Σ᾽ ένα από τα πιο γνωστά θαύματά Του, που επισυμβαίνει αμέσως μετά τον πολλαπλασιασμό των πέντε άρτων και των δύο ιχθύων, ο Χριστός εμφανίζεται να περπατά στη θάλασσα σε μία βραδιά δύσκολη για τους μαθητές που περνούσαν από το ένα μέρος προς το άλλο, εξαιτίας δυνατού ανέμου που έκανε το πλοίο και τις καρδιές των μαθητών να κλυδωνίζονται. Και αυθόρμητα έρχεται στη σκέψη μας ένα ερώτημα: γιατί ο Χριστός, ξημερώμτα, χωρίς να υπάρχει το φως της αυγής, περπατά στα νερά, ενώ θα μπορούσε να δώσει μία εντολή και να σταματήσει ο ισχυρός άνεμος, θα μπορούσε να φωνάξει καθησυχαστικά στους μαθητές Του, θα μπορούσε να τους προτρέψει να περιμένουν είτε προσευχόμενοι μαζί Του είτε στην όχθη, μέχρις ότου ηρεμήσει η θάλασσα.

           Το περπάτημα πάνω στη θάλασσα, η υπέρβαση της βαρύτητας, των φυσικών νόμων δηλαδή, είναι στην πραγματικότητα ένα σημάδι παντοδυναμίας του Χριστού που είναι Θεός και άνθρωπος. Ο άνθρωπος υπόκειται στους φυσικούς νόμους, όμως ο Θεός όχι. Έτσι, ο Χριστός περπατά ως άνθρωπος, νικά όμως τη δύναμη της βαρύτητας που τραβά τον άνθρωπο κάτω από το νερό που δεν είναι σταθερή επιφάνεια ως Θεός. Και αυτό γίνεται ταυτόχρονα, διότι θεία και ανθρώπινη φύση είναι ένα, έχουν γίνει ένα. 

             Το περπάτημα όμως πάνω στη θάλασσα είναι και μία δοκιμασία της πίστης των μαθητών, οι οποίοι, παρότι έχουν δει τόσα θαύματα, με πρόσφατο αυτό του πολλαπλασιασμού των άρτων και των ιχθύων, εξακολουθούν να σκέφτονται με τα ανθρώπινα και όχι τα θεανθρώπινα κριτήρια. Δεν έχουν αλλάξει εντός τους τα σύνορα του κόσμου, παρότι έχουν δει ότι ο Θεάνθρωπος Διδάσκαλός Τους μπορεί να νικήσει τους όρους της φύσης. Παραμένουν όπμως εκείνοι στον τρόπο σκέψης που μετρά τη ζωή και το νόημά της από την ανθρώπινη πλευρά. Σύνορο του κόσμου τους είναι ο άνθρωπος. Και η δοκιμασία που περνάνε είναι μία δωρεά από τον Χριστό, για να μπορέσουν να κατανοήσουν ότι η εμπειρία της σχέσης που έχουν με τον Θεάνθρωπο Κύριο είναι μία προόσκληση αλλαγής της καρδιάς τους και του τρόπου θέασης της ζωής. Δεν είναι τα επίγεια που κυριαρχούν, τα πρόσκαιρα, τα φθαρτά, αλλά η πίστη που κάνει τον άνθρωπο να βαδίζει πέρα από τα όρια. Η πίστη όμως δεν είναι αφηρημένη. Πηγάζει από τη σχέση με το Πρόσωπο του Χριστού και γι᾽αυτό ο Κύριος περπατά στη θάλασσα, για να τους δείξει ότι δεν είναι ένα φάντασμα που έχει υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά ο Διδάσκαλος, ο φίλος, ο οικείος τους.

         Περπατά στη θάλασσα ο Χριστός για να δείξει ότι η βοήθεια Του έρχεται στην ώρα που πρέπει, ακόμη κι αν δεν την περιμένουν οι άνθρωποι. Οι μαθητές έχουν βάλει τα δυνατά τους για να γλιτώσουν από τον κλυδωνισμό. Έδωσαν τον εαυτό τους, αλλά αυτό δεν επαρκεί. Και την ώρα που τους καταλαμβάνει ο φόβος, ο Χριστός τους δείχνει ότι είναι παρών, περπατώντας πάνω στο αντικείμενο που φοβούνται. Δεν είναι παντοδύναμη η θάλασσα, δεν είναι θεότητα, δεν είναι μια δύναμη που συντρίβει τα πάντα στο πέρασμά της. Έχει κι αυτή τα όριά της, που είναι η υπακοή στον Δημιουργό της. Αρκεί να υπάρχει στον άνθρωπο η πίστη και η βοήθεια έρχεται τη στιγμή που πρέπει, τη στιγμή που πραγματικά τη χρειάζεται, αλλά και τη στιγμή που ο Θεός, κατά το θέλημά Του, την δίνει. Κι αν αυτό δεν συμβαίνει πάντοτε, είναι γιατί η πίστη λείπει, γιατί οι άνθρωποι είμαστε αλαζόνες και διαγράφουμε τον Θεό, ζητώντας να εφαρμόσουμε την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας μας και τότε βουλιάζουμε είτε από τον φόβο, είτε από την υπεροψία. 

          Ο Χριστός περπατά στα κύματα γιατί ξέρει να ακούει, να βλέπει, να νιώθει την αγωνία των μαθητών Του. Αλλά και σε κάθε εποχή, περπατά στα κύματα της κάθε ζωής μας, για να απλώσει το χέρι Του, αλλά και να γαληνέψει τους ανέμους, αρκεί να επιζητούμε την παρουσία Του, να προσευχόμαστε, να ελπίζουμε, να μην αφήνουμε τον φόβο για τις περιστάσεις να μας λυγίζει. Η απάντηση βρίσκεται στην πίστη. Αυτή που κάποτε δεν φτάνει για να νικήσουμε τους δισταγμούς μας, τις αμφιβολίες ή την καύχηση ότι όλα έχουν να κάνουν με το “εγώ” μας. Ιδίως στους καιρούς μας, που το Θεανθρώπινο Πρόσωπο του Χριστού αμφισβητείται από τους πολλούς. Που η υπέρβαση της φύσης γίνεται ο στόχος, όχι όμως για να οδηγηθούμε στον τρόπο της σχέσης, της αγάπης, της κοινότητας, του μοιράσματος, της υποχώρησης, κυρίως της εμπιστοσύνης στον Θεό, αλλά για να παραμείνουμε οι δήθεν αυτάρκεις και παντοδύναμοι που μπορούμε με τα πλοία των εφευρέσεών μας και της τεχνολογίας μας να κάνουμε κάθε ταξίδι. Δεν μπορούμε όμως να νικήσουμε τον θάνατο, συχνά ούτε τον φόβο.  

     Τον Χριστό ας καλούμε, ας αναζητούμε, ας εμπιστευόμαστε! Τον Χριστό της Εκκλησίας. Κι ας μην ξεχνούμε ότι όπως ο Πέτρος χωρίστηκε από τους υπόλοιπους μαθητές, αλλά πήγε να καταποντιστεί, έτσι κι εμείς, χάνουμε την πίστη γιατί χωριζόμαστε από το σώμα, το πλοίο που είναι η Εκκλησία, γιατί πιστεύουμε μόνο στις δικές μας δυνάμεις. Με πίστη λοιπόν στη ζωή της Εκκλησίας!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

25 Αυγούστου 2024

Κυριακή Θ’ Ματθαίου

WOKE, Η ΝΕΑ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΥΓΧΩΡΕΙ

 Στη εποχή μας θριαμβεύει το κίνημα της αφύπνισης, το λεγόμενο WOKE. Στο όνομα της αποκατάστασης αδικιών του παρελθόντος, εις βάρος των μαύρων της Αμερικής, εις βάρος των γυναικών, των ατόμων με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, των μεταναστών, των διεμφυλικών, το κίνημα αυτό κινητοποιείται συνεχώς, κυρίως στο Διαδίκτυο, αλλά και με ακτιβιστικές ενέργειες, ώστε να ακυρωθεί στον δημόσιο λόγο οποιαδήποτε παρέμβαση δεν είναι σύμφωνη μ’ αυτό. Η κουλτούρα του εξοστρακισμού ή ακύρωσης (cancel culture) απαγορεύει να μιλούν δημόσια άνθρωποι που έχουν αντίθετες απόψεις, καθώς θεωρεί εκ προοιμίου ρατσιστικό τον λόγο τους, καταστρέφει αγάλματα ακόμη και προέδρων των ΗΠΑ που αμφισβητείται σήμερα ο ανθρωπισμός τους, πιέζει ώστε να μη διδάσκονται στα πανεπιστήμια κείμενα όπως τα ομηρικά έπη ή οι αρχαίες τραγωδίες, διότι διαφαίνεται υποτίμηση των γυναικών ή αποδοχή του χωρισμού των ανθρώπων σε ελεύθερους και δούλους, και ζητά να γυρίζονται σειρές ή ταινίες που διαστρέφουν την Ιστορία, όπως για παράδειγμα η μαύρη Κλεοπάτρα, βασίλισσα της  Αιγύπτου, για να επέλθει έτσι η κάθαρση από τις αμαρτίες του παρελθόντος. 

 Όσοι είναι «αφυπνισμένοι», βλέπουν παντού αδικίες. Αλλιώς, θεωρούνται συμβιβασμένοι με το σύστημα που ευνοεί τους «λευκούς άνδρες» ή «τους πλούσιους που δεν έχουν φραγμούς καθώς εκμεταλλεύονται τις γυναίκες», την νομοθεσία που πρέπει να θεωρήσει ως κανονικότητα το δικαίωμα του ανθρώπου να κάνει ό,τι θέλει, χωρίς τους ηθικούς φραγμούς του παρελθόντος, ιδίως σε ό,τι αφορά στο σώμα και την ταυτότητά του, ενώ το μοντέρνο ρεύμα της queer αντίληψης, θεωρεί ότι το φύλο είναι κοινωνική κατασκευή, που αποδίδεται στον άνθρωπο και τίποτα δεν υπάρχει εκ φύσεως. Ο Γάλλος φιλόσοφος Braunstein τονίζει ότι  η woke ιδεολογία έχει αναπτύξει θρησκευτικά χαρακτηριστικά: προσπαθεί ν’ απαντήσει στην έλλειψη μιας ανώτερης αλήθειας που χαρακτηρίζει τη σημερινή μετα-θρησκευτική κοινωνία  και αυτή η νέα θρησκεία στηρίζεται στον εξαγνισμό της κοινωνίας, τον εξοστρακισμό όλων όσοι δεν την αποδέχονται, στο πέταγμα στην πυρά όσων κατηγορούνται για παρενόχληση ή εκμετάλλευση, χωρίς να γίνεται σεβαστό το τεκμήριο της αθωότητας, ενώ απουσιάζει εντελώς η συγχώρηση.

 Δεν είναι τυχαία η εξάπλωση των μαθημάτων αντιρατσισμού στην εκπαίδευση και στα πανεπιστήμια. Χωρίς να αρνείται κάποιος τις αδικίες που συμβαίνουν ή το κακό που ενυπάρχει, δεν μπορεί παρά να σταθεί με περίσκεψη έναντι ενός κινήματος που ζητά να αλλάξει τον κόσμο, όχι εμπνέοντας, αλλά τιμωρώντας. Όχι αναζητώντας την αλήθεια, αλλά κατασκευάζοντας αλήθειες που αποδομούν τις ταυτότητες, εθνικές, θρησκευτικές, κοινωνικές, προσωπικές όχι όμως για να χτίσουν έναν κόσμο με αρχές, αλλά για να κάνουν να θριαμβεύσει ο δικαιωματισμός, που γίνεται μηδενισμός. Αν τα αμαρτήματα των παλαιότερων ήταν πολύ σοβαρά, η νέα ιδεολογία έρχεται σήμερα να λειτουργήσει ως εκδίκηση για το χτες, τραβώντας τα πράγματα στο αντίθετο άκρο. 

 Απέναντι σ’  αυτή την ραγδαία εξάπλωση, που κάνει θόρυβο και αγγίζει ιδιαίτερα τη νέα γενιά, η Εκκλησία οφείλει να μιλήσει για το μέτρο της αγάπης, για την συνύπαρξη με βάση κάποια όρια, για την ανάγκη να διαφυλαχτούν οι ταυτότητες και συνολικά η ταυτότητα του ανθρώπου, να διατηρηθούν η γλώσσα, η ιστορία, ο πολιτισμός, η πίστη, όχι χωρίς κριτική θεώρηση, όχι όμως και με αποδόμηση των πάντων. Δύσκολοι οι καιροί μας και μάλλον χρειάζεται αφύπνιση και σε όσους πιστεύουν. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

στο φύλλο της Τετάρτης 7 Φεβρουαρίου 2024

ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΜΙΑ ΜΕΙΟΨΗΦΙΑ

 

                Σήμερα, ίσως περισσότερο παρά ποτέ τα τελευταία χρόνια, οι χριστιανοί αισθανόμαστε μειοψηφία στην κοινωνία. Δεν είναι απαραίτητα σωστός αριθμητικά ο χαρακτηρισμός. Σίγουρα είναι όσον αφορά στον θόρυβο που προκαλείται εις βάρος της πίστης. Παρότι οι χριστιανοί ήμασταν πάντοτε «η μικρά ζύμη», εντούτοις στην ελλαδική πραγματικότητα δεν είχαμε την αίσθηση ότι η θέση μας ήταν χωρίς αξία για τους πολλούς. 

                Δεν ζούμε βεβαίως σε κατάσταση διωγμού σήμερα. Υπάρχει, παρότι διάφοροι το αμφισβητούν, περίοδος δημοκρατίας και ελευθερίας, οπότε και οι όποιες ιδέες, απόψεις και στάσεις ζωής είναι ελεύθερες να εκδηλωθούν. Δεν είμαστε πάντοτε έτοιμοι να επιχειρηματολογήσουμε για την πίστη μας και το περιεχόμενό της, καθώς και για τη θέση που παίρνουμε έναντι προκλήσεων των καιρών μας. Εύκολα παραμένουμε σε μια συντηρητική ανάγνωση της ζωής, στο επίπεδο όμως της ηθικότητας, χωρίς να είμαστε σε θέση να εξηγήσουμε, πρώτα εντός μας, και στη συνέχεια και στους άλλους γιατί λέμε «ναι», γιατί λέμε «όχι» στις επιλογές του σύγχρονου πνεύματος. Δεν είμαστε, άλλωστε, τόσο ανεπίληπτοι, ώστε το παράδειγμά μας να συγκλονίζει. Ούτε είμαστε τόσο έτοιμοι να αποδεχτούμε τις αμαρτίες και τα λάθη μας, ώστε η θέση μας να έχει εντιμότητα. 

                Από την άλλη, πάλι, σήμερα η ειρωνεία εναντίον της πίστης θριαμβεύει. Υπερτονίζονται καρικατούρες πιστών και φαινόμενα δυσεξήγητα ακόμη και για τον καλοπροαίρετο, ενώ οι πρακτικές της εκκλησιαστικής ζωής, όπως η νηστεία, η προσευχή, ο εκκλησιασμός, η μετοχή στην μετάνοια, η εγκράτεια, η ακολούθηση ζωής με μέτρο, ο σεβασμός στις αξίες και στους θεσμούς, η άρνηση της αμαρτίας και της ατιμίας, η απόφαση να μην είναι όλα στη ζωή δικαιώματα, αλλά αγώνας αγάπης, κάνουν την πίστη υποκείμενο χλευασμού.

                Είναι ένα μικρό μαρτύριο η ζωή της πίστης σήμερα. Μας πολεμά ο λογισμός της μοναξιάς και της απελπισίας. Αισθανόμαστε αστήρικτοι και ότι πρέπει να απομονωθούμε, αν θέλουμε ένα άλλο νόημα ζωής. Δεν μας είναι εύκολο να ζήσουμε την πίστη ως χαρά, διότι υποκύπτουμε στον πειρασμό της σύγκρισης και αισθανόμαστε ηττημένοι στη σύγκρουση. Μας λείπει και η κατάρτιση, ώστε να παλέψουμε. Η γνώση της ιστορίας του χριστιανισμού, όπως επίσης και η αποφασιστικότητα να δούμε πού λαθεύουμε οι χριστιανοί, όχι ως προς σε Ποιον πιστεύουμε, αλλά ως προς το πώς ζούμε. 

                Το μεγάλο μας μείον είναι ότι ξεχνούμε τον Χριστό. Εκείνος μας είχε προείπει ότι μας αποστέλλει «ως πρόβατα εν μέσω λύκων». Ανάμεσα στους λύκους των ιδεών, της άρνησης, του θορύβου, του δοξασμού της αμαρτίας, καλούμαστε να προσευχηθούμε, να αγαπήσουμε, να συζητήσουμε. Δεν είναι η ζωή ένα παιχνίδι νίκης ή ήττας. Νικητές είναι όσοι φυλάνε Θερμοπύλες. Όσοι φυλάνε τους εαυτούς τους αλώβητους από έναν συμβιβασμό με το κακό, χωρίς να μισούν τους ανθρώπους. Νικητές είναι όσοι δεν απελπίζονται. Ο Χριστός θα παραμείνει σκάνδαλο και μωρία. Το ίδιο και όσοι Τον ακολουθούμε. Είμαστε μειοψηφία διότι αγαπάμε αληθινά και λέμε την αλήθεια. Και η αλήθεια, που είναι Πρόσωπο, ο Χριστός, και όχι ιδέα, ελευθερώνει. Το Ευαγγέλιο μάς δείχνει τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να πάρουμε θέση στα της εποχής. Και δεν είμαστε μόνοι. Ο Χριστός της Εκκλησίας είναι παρών στη ζωή μας. Ζητά από εμάς πρώτα την μαρτυρία της ελπίδας. Κι Εκείνος θα μας δώσει τη δύναμη να έχουμε και να δίνουμε λόγο. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Τετάρτης 10 Ιανουαρίου 2024

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΘΕΟΦΑΝΙΑ

 

               

 Στην εκκοσμικευμένη πραγματικότητα των καιρών γίνεται δυσδιάκριτος ο σύνδεσμος με την παράδοση της πίστης μας. Η νέα γενιά, η οποία πορεύεται στον πολιτισμό του «φαίνεσθαι» και  των εντυπώσεων, δυσκολεύεται να νιώσει το περιεχόμενο των μεγάλων εορτών, καθώς και δεν εκκλησιάζεται και η γλώσσα της λατρείας δεν μπορεί να γίνει κτήμα της και το τελετουργικό της παράδοσης δεν φτάνει εύκολα στην καρδιά. Η εορτή των Θεοφανίων, μαζί με την Μεγάλη Εβδομάδα, είναι εξαίρεση, καθώς νεώτεροι και μεγαλύτεροι έχουν στα χέρια τους τρία σημεία που ξεχωρίζουν: τον Αγιασμό, την τελετή στις θάλασσες και στα ποτάμια, με τους κολυμβητές που πέφτουν για να πιάσουν τον σταυρό, αλλά και τους ιερείς που «φωτίζουν» τα σπίτια, λέγοντας το «Εν Ιορδάνη». Μέσα από αυτά τα τρία  αυτά σημεία μπορούμε να μιλήσουμε στα παιδιά μας για την εορτή των Θεοφανίων.

Ο Αγιασμός δεν είναι απλώς ένα ποτήρι ή ένα μπουκάλι νερό. Είναι μια υπενθύμιση ότι στη ζωή μας ως χριστιανοί κληθήκαμε να κάνουμε δικό μας κάθε στοιχείο του κόσμου αυτού, υπερβαίνοντας τη χρήση του. Το νερό μάς ξεδιψά, μας καθαρίζει, μας δροσίζει, γίνεται κινητήριος δύναμη για την παραγωγή ενέργειας. Όμως, την ημέρα των Θεοφανίων θυμόμαστε πως μέσα σ’ αυτό ο Χριστός δείχνει ότι, εκτός από τέλειος Θεός, είναι και τέλειος άνθρωπος. Δεν χρειάζεται κάθαρση, αλλά την δίνει ο Ίδιος. Φανερώνει τη Βασιλεία των Ουρανών ως την Εκκλησία, στην οποία κάθε τι που δημιούργησε ο Θεός μπορεί να γίνει πηγή αγάπης και ζωής. Το αγιασμένο νερό πλέον γίνεται σημάδι της ύπαρξης που δεν θέλει το κακό, που δεν θέλει να χρησιμοποιεί τα πράγματα, αλλά να τα μοιράζεται με αγάπη, δοξάζοντας τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Δεν καθαριζόμαστε από τον σωματικό ρύπο, αλλά από τον παλαιό άνθρωπο που θέλει να κάνει τον εαυτό του θεό, ενώ, πίνοντάς το, δηλώνουμε ότι είμαστε μέλη της νέας κοινωνίας. Με τον ραντισμό των πάντων, των σπιτιών, των χώρων εργασίας, της γης, ακόμη και των ζωντανών που έχουμε στην υπηρεσία ή στη συντροφιά μας, δηλώνουμε τη χαρά της ανακαίνισης, που έρχεται επειδή πιστεύουμε στον Χριστό.

                Με την τελετή του αγιασμού των υδάτων το μήνυμα αυτό μεταφέρεται σε όλη τη δημιουργία. Η ύλη δεν μας φοβίζει. Δεν είναι εχθρός μας. Δεν υπάρχει μόνο για το παρόν. Μέσα από αυτήν μπορούμε να συναντήσουμε τον Θεό που την δημιούργησε. Η κτίση υποφέρει από την φθορά της αμαρτίας. Τώρα ζει την παρουσία της χάριτος. Χρειάζεται όμως η υπενθύμιση του Σταυρού. Ότι ο αγιασμός μας δεν έρχεται μαγικά, ούτε χωρίς κόπο. Πρώτος ο Χριστός, αλλά κι εμείς καλούμαστε να σηκώσουμε τον σταυρό μας και με πίστη στον Αναστημένο Κύριο να μη λυγίσουμε. Ο σταυρός αγιάζει, όχι η άνεση. Και όσοι πέφτουν για να πιάσουν τον σταυρό, δεν διασώζουν απλώς ένα έθιμο. Δείχνουν, έστω και χωρίς να το καταλαβαίνουν, ότι η χαρά πάει μαζί με τον κόπο, κάποτε και τη λύπη, χωρίς όμως απελπισία.  

                Αυτή τη χαρά φέρνουν και οι ιερείς που ευλογούν τα σπίτια. Η ζωή της Εκκλησίας τελικά είναι ελπίδα, ακριβώς διότι υπάρχει ο Χριστός. Και στο «Επεφάνης σήμερον», νιώθουμε το φως που «εσημειώθη εφ’ ημάς».  Η γιορτή μάς δίδεται ως φωτοχυσία. Ότι τελικά, με τον Χριστό ο κόσμος κι εμείς γινόμαστε φως. Και όλα ξεκινούν από την αρχή!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"

στο φύλλο της Τετάρτης 3 Ιανουαρίου 2024.