ΣΚΛΗΡΟΚΑΡΔΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

 Σκληρές οι καρδιές των ανθρώπων σήμερα. Πολύ πιο εύκολα νοιαζόμαστε για τον εαυτό μας, με αποτέλεσμα να μη βλέπουμε ή να μη θέλουμε να δούμε τους άλλους. Αυτό συμβαίνει, αρχικά, στις σχέσεις ενός ζευγαριού. Ενώ στην πρώτη αγάπη οι δύο νιώθουν πως το θέλημα του άλλου είναι η δική τους χαρά, καθώς έρχεται η συνήθεια, ως σημάδι  φθοράς, σταδιακά το τι θέλει ο άλλος συγκρούεται με το δικό μας δικαίωμα, με το δικό μας δίκιο. Έτσι, ενώ υπάρχει συγκρουσιακή λογική, εύκολα κουραζόμαστε στην χωρίς αποτέλεσμα απόπειρα να πείσουμε τον άλλον ότι το δίκιο ανήκει σε μας και ότι εκείνος θα πρέπει να ακολουθήσει τη δική μας επιθυμία, ενώ, στο τέλος,  η καρδιά μας σκληραίνει και αδιαφορούμε για την όποια αντίδρασή του. 

 Το ίδιο γίνεται και στις σχέσεις μας με τους άλλους, σημάδι ότι δεν είναι η αγάπη το κλειδί για την πορεία της ζωής μας και την συνύπαρξη μ’ αυτούς.  Η καρδιά που έχει αφήσει την προτεραιότητα στο συμφέρον και σε έναν στεγνό ορθολογισμό, όπως επίσης και η άρνηση της ενσυναίσθησης, κάνουν τις σχέσεις επιφυλακτικές και πρόσκαιρες.  Γιατί να αισθάνομαι ότι η βία με αφορά; Γιατί να με νοιάζει αν οι άλλοι πληγώνονται σωματικά και ψυχικά εξαιτίας μου; Γιατί να με ενδιαφέρει να μπω στη θέση τους, να τους σπλαχνιστώ, όταν σκέφτομαι πως ούτε κι εκείνοι το πράττουν, αλλά ούτε και θα με ωφελήσει σε κάτι το να νοιαστώ γι’ αυτούς; Προσπερνώ, με την αλλοτρίωση της ψυχής δεδομένη. Και ξεγελώ τον εαυτό μου λέγοντάς του ότι επιβιώνω, διότι κάποιος πρέπει να κοιτάξει και μένα κι αυτός δεν μπορεί να είναι άλλος από το «εγώ» μου. 

 Στην σκληροκαρδία των πολλών, ιδίως των νεώτερων, σαν τι μπορείς να αντιτάξεις; Πόση ομορφιά αναζητεί ο σκληρόκαρδος άνθρωπος, για να παλέψει την κακότητα και την αδιαφορία; Πόση ομορφιά μπορεί να δημιουργήσει, για να ξεπεράσει την κακογουστιά και τον ατομικισμό; Πόση υπομονή και πόση προσευχή να κάνει, όταν ακόμη και οι οικείοι δηλώνουν  ότι υπάρχουν μόνο για τον εαυτό τους;

 Από την άλλη, πόση ευθύνη μπορείς να επιρρίψεις στους νεώτερους, όταν η ζωή τους είναι πλημμυρισμένη από εικόνες βίας, θανάτου, επιβολής, εξουσίας, χρήσης κάθε ικανότητας για να αυτοδοξαστούν ή, απλά, για να αισθανθούν καλά ή ότι δεν έχουν πέσει στην “παγίδα” να λυπηθούν τον άλλο και να γυρίσει τελικά αυτό εις βάρος τους; Όταν η αγάπη λείπει από τη ζωή τους, καθώς την ταυτίζουν με μια υλική φροντίδα ή με την εκπλήρωση των δικαιωμάτων τους, όχι όμως με την προσφορά, τη θυσία, κάποτε και από την παραίτηση από την προτεραιότητα του «εγώ»; 

 Κι όμως, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι η σκληροκαρδία μάς χωρίζει  κι από Θεό κι από άνθρωπο και ότι δεν είναι μόνο η κοινωνία που υποφέρει, αλλά και εμείς οι ίδιοι, διότι έχουμε ψυχή, έχουμε συνείδηση, έχουμε πλαστεί να αγαπούμε, να παλεύουμε για να μοιραστούμε τα τάλαντα που ο Θεός μας έδωσε και όχι για να τα θάψουμε κάτω από τη γη του εγωισμού. Η χαρά που διαρκεί βρίσκεται ακριβώς στην υπέρβαση της σκληροκαρδίας, διότι, ακόμη κι αν χάσουμε, η ήττα θα είναι πρόσκαιρη και η συνείδησή μας θα μας παρηγορεί, ενώ ο Θεός δεν θα μας αφήσει. 

           Η καλοσύνη μπορεί να μοιάζει χωρίς νόημα στους καιρούς μας, όμως η προσωπική αντίσταση, διά της οικειοποίησής της, είναι η ομορφιά την οποία κατά βάθος ποθούμε, διότι γι’ αυτήν πλαστήκαμε.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Κυριακής 8 Νοεμβρίου 2026

Ο ΔΙ’ ΑΓΓΕΛΩΝ ΛΑΛΗΘΕΙΣ ΛΟΓΟΣ

«Εἰ γὰρ ὁ δι' ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας;» (Εβρ. 2,2-3)

«Αν ο λόγος που κηρύχτηκε άλλοτε μέσω αγγέλων επιβεβαιώθηκε και όσοι τον παρέβησαν ή δεν υπάκουσαν σ’ αυτόν, δέχτηκαν την τιμωρία που τους έπρεπε, πώς  εμείς θα ξεφύγουμε αν δεν δώσουμε την προσοχή που ταιριάζει σε μια τόσο σπουδαία σωτηρία;»

 Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους χριστιανούς που πριν ακολουθούσαν τον Ιουδαϊσμό, τους υπενθυμίζει ότι ο λόγος του Θεού που μεταφέρθηκε διά των εμφανίσεων των αγγέλων στην Παλαιά Διαθήκη, ακόμη και στο όρος Σινά, όταν ο Μωυσής κατέβηκε τόσο με τις πέτρινες πλάκες των Δέκα Εντολών, όσο και με τις διατάξεις του νόμου που ρύθμισαν τη ζωή των Ιουδαίων, επιβεβαιώθηκε. Τους υπενθυμίζει ακόμη ότι κάθε παράβαση του λόγου του Θεού που είναι νέος, όπως και κάθε ανυπακοή, έλαβε τιμωρία, και τους καλεί να μην αγνοήσουν τι περιμένει όταν άνθρωπο όταν δεν δώσει προσοχή στην σπουδαιότητα της πρόσκλησης για σωτηρία, όπως αυτή αποκαλύφθηκε στον κόσμο διά του Ιησού Χριστού. 

 Ποιος είναι ο λόγος που μεταφέρουν στον κόσμο μας οι άγγελοι, τα λειτουργικά εκείνα πνεύματα που ο Θεός εποίησε πριν τον κόσμο και τον άνθρωπο, για να μετέχουν κι άλλες υπάρξεις στη δόξα και στην αγάπη Του;

 Τα περιστατικά της Παλαιάς Διαθήκης μιλούν γι’ αυτόν. Είναι οι Δέκα Εντολές, τις οποίες ο Χριστός δεν κατήργησε, αλλά τις ενέταξε στην προοπτική της αγάπης και της συγχώρησης, χωρίς να τις διαγράψει από τη ζωή μας. Είναι η παρουσία των Αγγέλων σε διάφορες περιστάσεις της ζωής των επιφανών προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης. Οι τρεις άγγελοι που εμφανίζονται στον Αβραάμ και του αναγγέλλουν τη γέννηση του Ισαάκ και την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού. Αυτοί που σώζουν τον Λωτ και την οικογένειά του από την καταστροφή των Σοδόμων και των Γομόρρων. Ο άγγελος που παλεύει με τον Ιακώβ στην κλίμακα, στη σκάλα που φτάνει στον Θεό. Ο άγγελος που ζητά από τον  Μωυσή να βγάλει τα παπούτσια του μπροστά στη φλεγόμενη και μη καιόμενη βάτο στο Σινά. Ο άγγελος που βλέπει ο Ιησούς του Ναυή λίγο πριν την άλωση της Ιεριχούς και τον ενισχύει. Ο άγγελος που παροτρύνει τον Γεδεών να πολεμήσει με τους Μαδιανίτες, κάνοντας τον πόκο, το  μαλλί των προβάτων «ένδροσο», βρεγμένο,  και την άλλη μέρα στεγνό. Ο άγγελος που δίνει τροφή και νερό στον προφήτη Ηλία, όταν ήταν απελπισμένος από τους διωγμούς του βασιλιά Αχαάβ και κουρασμένος , λίγο πριν φτάσει στο όρος Χωρήβ. Ο αρχάγγελος Ραφαήλ που συνοδεύει τον νεαρό Τωβία στο ταξίδι του, τονν βοηθά να παντρευτεί την Σάρρα, κόρη του Ραγουήλ, θεραπεύει την τύφλωση του πατέρα του Τωβίτ και τους συνιστά να δοξάζουν, να ευχαριστούν και να τιμούν τον Θεό και να φανερώνουν τα θαυμαστά έργα Του σε εκείνους, να κάνουν πάντα το καλό και να συνδυάζουν την προσευχή με νηστεία, ελεημοσύνες και τήρηση του θείου νόμου. Να είναι τίμιοι και να μην αμελούν ποτέ την ελεημοσύνη. Ο άγγελος που κατεβαίνει στην κάμινο της Βαβυλώνος και δροσίζει τους Τρεις Παίδες, τον Ανανία, τον Αζαρία και τον Μισαήλ, ώστε να μην τους αγγίξει η φωτιά.

 Αυτές οι εμφανίσεις των Αγγέλων μας δείχνουν ότι η αποστολή τους είναι να φανερώνουν το θέλημα του Θεού και να μας καλούν να δοξάζουμε τον Κύριο, να πιστεύουμε και να μην χάνουμε την ελπίδα της σωτηρίας μας. Και γι’ αυτό η παραβίαση του λόγου των Αγγέλων είναι σημάδι άρνησης της σχέσης με τον Θεό και αυτοθέωσής μας. Ο δρόμος της αυτοθέωσης είναι ο δρόμος του πνευματικού θανάτου. Και αυτή είναι η τιμωρία των ανθρώπων που αρνούνται την υπακοή στον αγγελικό λόγο, στην αποστολή δηλαδή των ουράνιων πνευμάτων από τον Θεό, ώστε να μπορέσουμε να έχουμε επίγνωση τι Εκείνος μας ζητά. Και όπως οι Άγγελοι παραμένουν οι συνεργάτες και οι συνοδοιπόροι του Θεού, έτσι κι εμείς καλούμαστε να κάνουμε πράξη τον λόγο τους που είναι λόγος σωτηρίας. 

 Τη σωτηρία την έχουμε αφήσει στην άκρη στη ζωή μας σήμερα. Σωτηρία σημαίνει σώμα και ψυχή να βρούμε τον Θεό, να αγιάσουμε, να αγαπήσουμε και να δοξάσουμε Εκείνον και με τους συνανθρώπους μας ας βρούμε την χαρά των Αγγέλων που βιώνουν όντας δίπλα στον Θεό και σε κοινωνία φωτός μαζί Του.  Ας μην αμελούμε λοιπόν τη σωτηρία μας και ας πορευόμαστε εν τη Εκκλησία μετά των Αγγέλων και πάντων των αγίων και ο Κύριος θα μας ενισχύει.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός 

Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026

Των Παμμεγίστων Ταξιαρχών 

και πάντων των αγγελικών δυνάμεων 

ΔΕΝ Μ’ ΑΚΟΥΝΕ

 Η εφηβεία είναι κρίσιμη περίοδος στην πορεία του ανθρώπου να βρει νόημα και περιεχόμενο στη ζωή. Παλαιότερα ίσως ήταν η κρισιμότερη. Σήμερα, επειδή ο κόσμος και ο πολιτισμός μας έχουν γίνει παιδοκεντρικοί, με αποτέλεσμα να δικαιολογούν τα πάντα στους νέους, η αναζήτηση νοήματος ζωής παρατείνεται και πολύ αργότερα. Άλλωστε, η έξοδος από την εφηβική ηλικία σήμαινε παλαιότερα την ετοιμασία για εργασία και οικογένεια. Σήμερα, η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται για πολύ αργότερα χρονικά, ενώ οι άνθρωποι πρώτα θέλουν να τακτοποιηθούν οικονομικά, να ζήσουν τη ζωή τους με την έννοια της απόλαυσης, χωρίς δεσμεύσεις και χωρίς ιδιαίτερες αναζητήσεις. Γι’ αυτό και όταν οι μεγαλύτεροι έχουν διαφορετικές θέσεις και απόψεις από τους νέους, τα λόγια τους πετάνε, χωρίς να ακούγονται. Έτσι, έρχεται το παράπονο, «ότι δεν μ’ ακούνε».

 Θριαμβεύει στους καιρούς μας ο εγωκεντρισμός. Δεν είναι μόνο η μετανεωτερική προσέγγιση ότι κριτήριο της αλήθειας είναι ο εαυτός μας. Είναι και η αίσθηση ότι έχω το δικαίωμα να είμαι ελεύθερος και ότι η ελευθερία μου συνεπάγεται την αυτοδιάθεση με απόλυτο τρόπο. Δεν συνυπάρχω, δεν είμαι υποχρεωμένος να ακολουθώ κανόνες, αλλά κριτήριο είναι το τι εγώ και μόνο εγώ θεωρώ ως σωστό κι, επομένως, ακόμη κι αν  πληγώνω τους άλλους δεν έχει καμία σημασία. Ο εαυτός μου είναι ο θεός. Μπορεί να υφίσταμαι κάποιες συνέπειες όταν η κοινωνία δεν δέχεται τη συμπεριφορά μου, εντούτοις θα προσπαθήσω να ξεγελάσω τους άλλους, ώστε να συνεχίσω να πράττω κατά το δοκούν. 

 «Δεν μ’ ακούνε». Εγώ, άραγε, άκουγα όταν ήμουν στην εφηβεία; Ή μήπως έχω λησμονήσει τη δική μου επαναστατικότητα; Κι αν άκουγα, το έκανα από επιλογή και επειδή θεωρούσα σημαντική τη συμβουλή των γονιών μου, των δασκάλων μου, των πνευματικών μου πατέρων ή από φόβο; Έμαθα, άραγε, να μπαίνω στη θέση του άλλου ή ζητώ να με καταλάβουν, χωρίς να θεωρώ απαραίτητο να καταλάβω;  Πόσο εύκολα θυμώνω όταν δεν γίνεται το θέλημά μου; Πόσο μπαίνω στη θέση του εφήβου, αλλά και έχω αποφασίσει να προσφέρω αγωγή, με σταθερότητα, επιχειρήματα και αληθινή αγάπη;  Πόσο παίρνω προσωπικά την άρνηση του εφήβου να με ακούσει ή κάνω ένα βήμα παραπάνω, νιώθοντας ότι είναι χρέος μου να αγαπήσω, να συγχωρήσω, να προχωρήσω; Πόσο προσεύχομαι στον Θεό κάνοντας υπομονή, διότι νιώθω ότι η σπορά στις ψυχές των  νεώτερων μπορεί να καρπίσει πολύ αργότερα και ίσως να μη δω τους καρπούς της; 

 «Δεν μ’ ακούνε». Πόσο κάνω την αυτοκριτική για τις δικές μου σκέψεις και επιλογές; Πόσο δείχνω σεβασμό στο πρόσωπο του άλλου; Γιατί το «δεν μ’ ακούνε» δεν έχει να κάνει μόνο με τους θεωρητικά ανώριμους εφήβους. Έχει να κάνει και με τη σχέση του ζευγαριού. Δεν ακούει ο ένας τον άλλον, διότι ο ένας έχει μέσα στη σκέψη του ένα δικό του πρότυπο για το πώς πρέπει να είναι ή να συμπεριφέρεται ο άλλος, με αποτέλεσμα κάθε διαφοροποίηση να γεννά απογοήτευση ή ματαίωση. Η αγάπη όμως είναι  απάντηση. Διότι αυτός που αγαπά, θα ακούσει και θα περιμένει.

 Οι μεγάλοι χρειάζεται να ακούνε τους μικρότερους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να τους οριοθετούν. Άλλη όμως είναι η επιβολή της εξουσίας και άλλη η σταθερότητα που συνοδεύεται από την πειθώ. Αυτός που ακούει, χωρίς κατ’ ανάγκην να υπακούει, αγαπά και μοιράζεται. Δεν απογοητεύεται όταν δεν τον ακούνε, αλλά συνεχίζει στην οδό της επιλογής που θα βοηθήσει και όχι αυτής που θα δικαιώσει τον ίδιον. Και η υπομονή και η σταθερότητα θα επιβραβευτούν. Αργά ή γρήγορα. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

στο φύλλο της Κυριακής 1ης Νοεμβρίου 2026

ΜΙΑ ΟΔΟΣ ΠΟΥ ΜΟΙΑΖΕΙ ΞΕΝΗ

 

«Καὶ ἔτι καθ᾿ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑμῖν δείκνυμι» (Α’ Κορ. 12,30)

«Και ακόμα σας δείχνω μια οδό υπερβολικά έξοχη».

 Χαρακτηριστικό της εποχής μας η σκληροκαρδία. Ο άνθρωπος δείχνει να νοιάζεται μόνο για τον εαυτό του και αφήνει τον συνάνθρωπό του στην άκρη. Δεν τον ενδιαφέρει αν τον πληγώνει. Αν θα μπορούσε να τον στηρίξει και να του δώσει χαρά, εφόσον ο ο ίδιος δεν έχει να κερδίσει κάτι. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το ενδιαφέρον για τη ζωή να έχει να κάνει με το «εγώ» μας και τη δική μας άνεση και απόλαυση, την εκπλήρωση των δικών μας στόχων, ακόμη κι αν χρειαστεί να περάσουμε επί πτωμάτων. Ίσως μοιάζει σκληρή αυτή η διατύπωση. Τη ζούμε όμως ιδιαίτερα στον χώρο των παιδιών και των εφήβων, καθώς μεγάλη μερίδα αυτών είτε αδιαφορούν είτε προσπαθούν να λειτουργήσουν εξουσιαστικά πληγώνοντας και απογοητεύοντας. 

 Φαίνεται πως και στην πρώτη Εκκλησία, εκεί όπου η χάρις υπερεπλεόναζε και υπήρχαν πολλά χαρίσματα ανάμεσα στους χριστιανούς, όπως περιγράφει ο απόστολος Παύλος γράφοντας στους Κορινθίους, το ενδιαφέρον των χαρισματούχων ήταν να χρησιμοποιούν τις δωρεές του Θεού για να ξεχωρίζουν ανάμεσα στους άλλους και να διεκδικούν θέση ανώτερη, να τονίζουν την ικανότητα και τη δωρεά τους για να δοξάζονται από τους άλλους και να έχουν λόγο κεντροβαρή στην εκκλησιαστική κοινότητα. Ο απόστολος Παύλος δεν μένει ευχαριστημένος από αυτήν την αντίληψη, διότι νιώθει ότι τα χαρίσματα κάνουν τους χριστιανούς να ξεχνούνε ότι τίποτε δε μας ανήκει, αλλά τα πάντα είναι δωρεά του Χριστού όχι για να εξουσιάζουμε, αλλά για να διακονούμε με βάση το τι μας δόθηκε το σώμα της Εκκλησίας, στο οποίο είμαστε μέλη Του και ξεχωριστά ο καθένας και, ταυτόχρονα, όλοι μαζί. Έτσι, ο απόστολος δείχνει την οδό που μοιάζει υπερβολική, αλλά είναι το κλειδί της όντως χριστιανικής ζωής, που είναι η αγάπη, και προχωρεί στον περίφημο ύμνο της, διά του οποίου μας δείχνει ότι όσα χαρίσματα κι αν έχουμε, όσα έργα κι αν κάνουμε, αν δεν υπάρχει η αγάπη στην καρδιά και το καθετί που πράττουμε δεν είναι καρπός της, τότε μοιάζει μάταιο και πρόσκαιρο. 

           Και  η αγάπη έχει να κάνει κυρίως με τις ανθρώπινες σχέσεις και με τον τρόπο με τον οποίο τις διαχειριζόμαστε. «Η αγάπη μακροθυμεί, συμπεριφέρεται με χρηστότητα η αγάπη, δεν ζηλεύει, η αγάπη δεν μεγαλοκαυχιέται, δεν φουσκώνει από υπερηφάνεια,  δεν συμπεριφέρεται άσχημα, δεν ζητά τα δικά της, δεν παροξύνεται, δεν λογίζεται το κακό,  δεν χαίρει για την αδικία, συγχαίρει όμως στην αλήθεια.  Όλα τα ανέχεται, όλα τα πιστεύει, όλα τα ελπίζει, όλα τα υπομένει». Με τα λόγια αυτά είναι ξεκάθαρο ότι η χριστιανική οδός, όπως ήταν η αρχική ονομασία των χριστιανών (αυτοί που ανήκαν στην «οδό», αυτοί που δέχονταν τον Χριστό ως την οδό, την αλήθεια και τη ζωή) είχε ως κριτήριο και κίνητρο την αγάπη. 

            Μοιάζει ξένη αυτή η οδός, όχι μόνο ως προς το όνομά μας και την ιδιότητά μας ως χριστιανών σήμερα, αλλά και ως προς την προτεραιότητά μας τόσο στη ζωή όσο και στις σχέσεις μας. Λείπει η αγάπη ως κύριο κίνητρο της πορείας μας, και έχει υποκατασταθεί από άλλες επιλογές: την απόλαυση, το δικαίωμα, την καταξίωση, την άνεση, το δίκιο. Η αγάπη έχει ως πυρήνα της τον άλλον. Εμείς έχουμε ως πυρήνα μας το «εγώ και μόνο εγώ».        Ας προσπαθήσουμε στην Εκκλησία να γίνουμε περισσότερο άνθρωποι της οδού της αγάπης, όπως οι Άγιοι Ανάργυροι που εορτάζουμε την 1η Νοεμβρίου κάθε χρόνο. Δεν είναι θέμα διδαχής μόνο. Είναι θέμα εύρεσης εντός μας της εικόνας του Θεού, διότι πλαστήκαμε για να είμαστε ελεύθεροι και να αγαπούμε. Το νόημα της ζωής βρίσκεται στην καρδιά που αγαπά. Κι αυτή συναντά τον Χριστό ως οδό και κάνει τη ζωή μας οδό προς Εκείνον και προς τους συνανθρώπους μας. Και όλα τα υπόλοιπα, αν είναι για καλό μας, θα μας δοθούν. Μόνο που εκείνα, είτε υλικά αγαθά είτε χαρίσματα, εδώ μένουν. Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Κυριακή 1η Νοεμβρίου 2026

Των Αγίων Αναργύρων 

ΞΗΜΕΡΩΝΟΝΤΑΣ 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ…

 Ξημερώνοντας 28 Οκτωβρίου, 86 χρόνια πριν… Αυτό που περίμεναν όλοι, έγινε. Ένας δικτάτορας ήθελε να κάνει επίδειξη δύναμης, ζηλεύοντας έναν άλλο δικτάτορα. Θυμήθηκε ότι οι πρόγονοί του είχαν κάνει την Μεσόγειο mare nostrum (η θάλασσά μας) και πίστεψε ότι οι Έλληνες θα ήταν όπως τότε, το 146 π. Χ., διχασμένοι, χωρίς στρατό, χωρίς δυνατότητες αντίστασης και έτοιμοι να ανταλλάξουν την ελευθερία τους με τη βεβαιότητα ότι θα ζήσουν  όπως παλιότερα, όταν οι Βενετοί κατείχαν μεγάλα τμήματα της χώρας. Ο δικτάτορας διαψεύστηκε.

 Ξημερώνοντας 28 Οκτωβρίου, 86 χρόνια πριν… Ένας λαός ακολουθούσε ρεύματα δικτατορίας, γιατί τη θεωρούσε πολίτευμα και είχε κουραστεί από τις επιλογές και τις συγκρούσεις που τον δίχαζαν, δεν ήθελε όμως ποτέ να δώσει λογαριασμό σε ξένες δυνάμεις, δεν ήθελε να θυσιάσει την ελευθερία να κρατά τη γη του, την ιστορία του, τις παραδόσεις του, το να κυματίζει η γαλανόλευκη και να βλέπει τον Παρθενώνα δικό του, να βλέπει τα χωριά δικά του, να βλέπει τα σπίτια, τα σχολεία, τα γράμματα, την καθημερινότητά του να είναι κατά το πώς ήθελε και κατά πώς θα ερχόταν η ώρα να τα διαφεντέψει, όχι με ξένες μάστιγες να του κάνουν κουμάντο και τη Μακεδονία και τη Θράκη του να γίνονται βουλγαρικές. Κι αυτός ο λαός πολέμησε και νίκησε.

 Ξημερώνοντας 28 Οκτωβρίου, 86 χρόνια πριν… Μια Ευρώπη χωρίς αντιστάσεις πλην της Βρετανίας, να μην μπορεί να κρατήσει την ειρήνη, φαγωμένη από την εξουσιομανία, από την καταπίεση των αδύναμων, από την απουσία κοινού προσανατολισμού, είδε το Ράιχ να οργανώνει την μεγαλύτερη επίθεση της Ιστορίας στα εδάφη της, να έχει υποτάξει Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία,  Νορβηγία και να έχει υπό τον έλεγχό του με φασιστικά καθεστώτα Ισπανία, Πορτογαλία, μέχρις ότου ήρθε και η σειρά της Ελλάδας, η οποία ανάγκασε τους Γερμανούς, πριν επιτεθούν στην τότε  Σοβιετική Ένωση , να δαπανήσουν πολύτιμο γι’ αυτούς χρόνο στα Βαλκάνια και στην πατρίδα μας, για να ολοκληρώσουν το έργο του φίλου τους δικτάτορα της Ρώμης.  

 Ξημερώνοντας 28 Οκτωβρίου, 86 χρόνια πριν… Ο λαός μας δεν φοβήθηκε. Δεν δίστασε. Δεν λύγισε. Κι άφησε σελίδα μοναδική στην παγκόσμια Ιστορία τον ηρωισμό των ανδρών που πολέμησαν στο μέτωπο, που κατέλαβαν την Βόρειο Ήπειρο, των γυναικών που μετέφεραν όπλα, πολεμοφόδια και τρόφιμα στα βουνά της Πίνδου, αλλά και περιέθαλψαν τραυματίες, ετοίμασαν ρουχισμό και κράτησαν ζωντανή τη φλόγα της ελευθερίας. Κι όλοι μαζί, με φυλακτό τους την πίστη στην Παναγία και τη βεβαιότητα ότι το άδικο δεν ευλογείται από τον Θεό. 

 Ξημερώνοντας 28 Οκτωβρίου,  σήμερα… Από την μία, ένας λαός που ολοένα και περισσότερο δείχνει να ξεχνά την Ιστορία του. Ένας λαός που δείχνει να αποχαυνώθηκε μέσα στον παγκοσμιοποιημένο τρόπο ζωής και πορείας. Που αναζητεί την ταυτότητά του στο παρελθόν, χωρίς να νιώθει ότι οι ρίζες είναι η βάση, αλλά το τώρα χρειάζεται το νερό της περηφάνειας γι’ αυτό που είμαστε, της αυτοκριτικής για ό,τι δεν πήγε καλά, κυρίως τον ατομισμό, την εξουσιομανία και την αίσθηση ότι τα πάντα κρίνονται από το χρήμα, της ετοιμότητας να κρατηθεί η πατρίδα ελεύθερη και να μην φοβηθεί απειλές και συμβιβασμούς. Από την άλλη,  ένας λαός που μέσα του φέρνει τη σπίθα του ξημερώματος της 28ης Οκτωβρίου 1040 άσβεστη, γιατί κρατά και πάλι ως φυλακτό την πίστη στην Παναγία και τη βεβαιότητα ότι το άδικο δεν ευλογείται. Ένας λαός που θα έρθει η ώρα να φωνάξει στην άτολμη, συμβιβασμένη, παραδομένη σε μη ευρωπαϊκές αρχές και αξίες Ευρώπη ότι  η αντίσταση της ελεύθερης ψυχής, της χριστιανικής παράδοσης, των προσώπων που γνωρίζουν το χρέος τους δεν θα επιτρέψει στον εχθρό της εποχής, που είναι η αλλοτρίωση των καρδιών από τον βομβαρδισμό τους από εικόνες, αλγόριθμους, αμορφωσιά, μηδενισμό, να κάνει κουμάντο. 

Θα έρθει η Έξοδος στο φως.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» 

Στο φύλλο της Κυριακής 25 Οκτωβρίου 2026

ΠΙΣΤΕΥΩ ΚΑΙ ΒΓΑΙΝΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΚΟΤΑΔΙΑ ΜΟΥ

«ὃ δὲ νῦν ζῶ ἐν σαρκί, ἐν πίστει ζῶ τῇ τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀγαπήσαντός με καὶ παραδόντος ἑαυτὸν ὑπὲρ ἐμοῦ» (Γαλ. 2, 20)

«Κι ἡ τωρινὴ σωματική μου ζωὴ εἶναι ζωὴ βασισμένη στὴν πίστη μου στὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ, ποὺ μὲ ἀγάπησε καὶ πέθανε ἑκούσια γιὰ χάρη μου».

 Οι άνθρωποι ζούμε στηριγμένοι στις σχέσεις, στα προγράμματά μας, στα χρήματά μας, στον πολιτισμό μας, στον καιρό μας. Έχουμε μια πορεία ζωής, την οποία ακολουθούμε, βάζοντας στην άκρη, όσο το δυνατόν, τους φόβους και τις φοβίες μας. Φόβοι, που έχουν να κάνουν με τις περιστάσεις της ζωής, τον χρόνο που κυλά, τη μοναξιά που ζούμε ή μας περιμένει, τον θάνατο που είναι ο έσχατος εχθρός μας. Φοβίες, που έχουν να κάνουν με τους λογισμούς μας, με τα άγχη μας που μας κάνουν να μην μπορούμε να κοιμηθούμε ή να ησυχάσουμε, με κυριότερο άγχος ότι ακόμη κι αν η ζωή μας πάει καλά, όπως το θέλουμε, θα έρθει η ανατροπή και θα φανούμε ανήμποροι, διότι δεν έχουμε μάθει να χάνουμε ούτε και το θέλουμε.  Μοιάζουμε κάποτε με τους πολιτικούς, που προσπαθούν να υπολογίσουν σενάρια, για να αντιμετωπίσουν το κακό που φοβούνται ότι έρχεται, είτε από πράξεις ή παραλείψεις τους είτε από τις συγκυρίες που τους κάνουν να αισθάνονται ευάλωτοι. 

 Στον τρόπο αυτό της ζωής έρχεται η Εκκλησία να μας μιλήσει για τη δύναμη της πίστης. Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Γαλάτες, τους δηλώνει ξεκάθαρα ότι η ζωή είναι σταυρός από την μία και από την άλλη η ζωή του τώρα βασίζεται στην πίστη για να έχει νόημα. Ο Παύλος μάς προτρέπει να μη βλέπουμε το τι θα γίνει, αλλά να ζούμε στο σήμερα νιώθοντας ότι υπάρχει ένα χέρι που μας καθοδηγεί, ένα χέρι που μας στηρίζει, μας αγκαλιάζει και δεν θα μας αφήσει, διότι αυτό το χέρι απλώθηκε επάνω στο σταυρό για να μας δείξει ότι θα έρθει η ανάσταση. Είναι η πίστη στον Χριστό, που μοιάζει να μην είναι λόγος, αλλά βίωμα. Όμως ξεκινά από τον λόγο, την εμπιστοσύνη σε όσους έδωσαν μαρτυρία περί αυτής της πίστης στους αιώνες, που δεν δίστασαν να αφήσουν τα πάντα για τον Χριστό, που δεν δίστασαν να μην λιποψυχήσουν τη στιγμή που έβλεπαν ότι η ζωή ερχόταν με ανατροπές. Οι άλλοι όχι μόνο δεν ανταποκρίνονταν στην οδό και τον τρόπο της αγάπης, αλλά απαιτούσαν και απαιτούν τα πάντα από τον άνθρωπο του Θεού, ακόμη και να εγκαταλείψει την πίστη του. Κι όμως, αυτός που πιστεύει, δεν νιώθει μόνος του, αλλά εμπιστεύεται και ελπίζει σ’ Αυτόν που τον αγαπά και μας αγαπά, ακόμη κι αν μοιάζει η παρουσία Του σιωπηλή και η προσμονή μακρόχρονη. 

 Στους καιρούς μας ας αναδιφήσουμε στον εαυτό μας. Ας τον ρωτήσουμε αν νιώθουμε δυνατή την πίστη μας. Ας μην υποταγούμε στα σενάρια των λογισμών, στους φόβους και στις φοβίες μας, αλλά, αφού κάνουμε αυτό που μπορούμε, ας αφήσουμε τον αγαπήσαντα και αγαπώντα ημάς να δείξει τον δρόμο, ακόμη κι αν δεν μοιάζει ευχάριστος για τα κοσμικά μέτρα. Κανείς δεν θέλει κόπους και βάσανα. Όμως αυτός είναι ο νόμος της ζωής, ότι έρχονται στιγμές, άλλοτε προβλεπόμενες και άλλοτε απρόβλεπτες, στις οποίες θα σηκώσουμε τους σταυρούς μας. Αν αγαπάμε τον Χριστό, αν εμπιστευόμαστε, τότε «εν πίστει ζώμεν». Και Εκείνος, εν τη Εκκλησία Του, στην οποία ανήκουμε, δεν θα μας αφήσει. Θα φωτίσει τα μικρά ή μεγάλα σκοτάδια μας και θα μας σπρώξει όχι μόνο να βγούμε εμείς από αυτά, αλλά και να βοηθήσουμε και όσους θέλουν ένα χέρι, το δικό Του, δι’ ημών. Είτε προσευχή είτε λόγος είτε αισιοδοξία είτε ένα πιάτο φαγητό είτε συγχώρεση είτε όλα μαζί ας γίνουν τα σημαντικά της ζωής μας, καρποί της πίστης. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026

ΚΟΛΛΗΜΕΝΟΙ ΜΕ ΤΑ ΚΙΝΗΤΑ

                

Πρόσφατες έρευνες στην Κίνα ανάμεσα σε μαθητές Λυκείου  έδειξαν ότι τα βίντεο στο Tik Tok δημιουργούν εθισμό, διότι «ενεργοποιούν το κύκλωμα επιβράβευσης του εγκεφάλου, οδηγώντας σε άμεση και διαρκή ικανοποίηση. Τώρα, επιπλέον, μας κάνουν λιγότερο ικανούς να σχεδιάζουμε το μέλλον μας- έως και αδιάφορους γι’ αυτό» (εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ » 11 Οκτωβρίου 2026). Οι μεγαλύτεροι θα θεωρούσαμε αδιανόητο κάποτε η ευχαρίστηση να είναι επαρκής με την  παρακολούθηση σύντομων βίντεο. Στο μυαλό μας η χαρά και η ευχαρίστηση συνδέονταν με το παιχνίδι, την παρέα, τα συναισθήματα, τον έρωτα, τη συνύπαρξη. Τώρα, οι νεώτεροι αρκούνται στο να είναι κολλημένοι στα κινητά τους, χωρίς καν να χρειάζεται να παραγάγουν οι ίδιοι βίντεο. Αρκεί να τα βλέπουν.

                Η θέαση του ενός βίντεο φέρνει τη θέαση του επόμενου. Έτσι, ο χρόνος περνά χωρίς να το αντιλαμβάνεται ο χρήστης και θεατής.  Οι νεώτεροι παραμελούν τα μαθήματά τους, δεν ενδιαφέρονται για επικοινωνία, κλείνονται στον εαυτό τους. Τους αρκεί να παρακολουθούν, αφού έτσι νικούνε τη βαρεμάρα της ζωής τους. Αυτή η αλληλουχία, στην πραγματικότητα, διαλύει την κριτική σκέψη και ικανότητα του ανθρώπου, αφού ο εθισμός δεν επιτρέπει στον χρήστη να σκεφτεί τι βλέπει και γιατί το βλέπει. Ποια είναι η άποψη η προσωπική του και γιατί αποδέχεται τη σειρά των reels, χωρίς να αισθάνεται ικανός να πατήσει το κουμπί του σταματήματος. Μια περιέργεια για το επόμενο τον αιχμαλωτίζει. Και η προειδοποίηση ότι δεν είναι ικανός, ούτε και ενδιαφέρεται, για να σχεδιάσει το μέλλον του, δεν του λέει απολύτως τίποτα. Άλλωστε, τα πάντα σ’ αυτόν τον πολιτισμό είναι παρόν, είναι εδώ και τώρα.

                Στην πνευματική μας παράδοση αυτή η αλληλουχία των βίντεο που μας κρατά κολλημένους στα κινητά μοιάζει με την αλληλουχία των λογισμών, που μας κατατροπώνουν χωρίς να καταλάβουμε πώς, μας αποπροσανατολίζουν, μας οδηγούν σε μία ψευδή ηδονή, αυτή της εξουσίας επάνω στους ανθρώπους με τους οποίους σχετιζόμαστε, αυτή της εκδίκησης που μας κάνει να χαιρόμαστε κατά βάθος, χωρίς να είναι βέβαιο ότι μπορούμε να την υλοποιήσουμε, αρκεί που τη σκεφτόμαστε, αυτή της αυτοδικαίωσης που μας κάνει να αισθανόμαστε ότι ο κόσμος περιστρέφεται γύρω από εμάς και μόνο. Και όπως τους λογισμούς καλούμαστε να τους αποκρούσουμε, ώστε να μην κυριευθούμε από το ψέμα ή την καταστροφικότητα των σεναρίων στα οποία μας οδηγούν, έτσι καλούμαστε, αν θέλουμε να προχωρήσουμε αληθινά στη ζωή μας, να πολεμήσουμε την αλληλουχία των βίντεο που δεν μας αφήνουν να διαπιστώσουμε πού βρίσκεται ο γνήσιος τρόπος για να υπερβούμε την ανία μας, γιατί είμαστε πλασμένοι και ποιος είναι ο σχεδιασμός για το μέλλον μας.

                Τους λογισμούς τους παλεύουμε με την προσευχή και την αγάπη. Δεν είμαστε μόνοι μας. Τους εξαγορευόμαστε στον πνευματικό, αλλά και προσπαθούμε να θυμόμαστε τι ζητά ο Χριστός από εμάς, για να μη νικηθούμε. Η αλληλουχία των βίντεο μας καθησυχάζει, διότι δεν νιώθουμε το πνευματικό κενό που βιώνουμε, αλλά λειτουργεί η περιέργεια όχι για τη γνώση που προβληματίζει και ελευθερώνει, αλλά για τη διασκέδαση που νομίζουμε ότι μας εντάσσει στον μοντέρνο κόσμο, κάνει τους νέους να μη νιώθουν ξένοι από τους συνομηλίκους τους, χωρίς να νιώθουν την ανάγκη να κερδίσουν τη σχέση, τη φιλία, την παρέα. Γι’ αυτό και χρειάζεται η απόφαση για αντίσταση. Η επίγνωση ότι το να είσαι κολλημένος στο κινητό σου δεν είναι η διέξοδος, αλλά το να δημιουργήσεις χώρο για να συναντήσεις αυθεντικά τον Θεό και τον συνάνθρωπο σε κάνει να βλέπεις τη ζωή με άλλα μάτια.

                Ας ξεκινήσουμε οι μεγαλύτεροι, που παίζουμε κι εμείς σ’ αυτό το παιχνίδι της ευχαρίστησης, με την αίσθηση κάποτε ότι εμείς ξέρουμε να πατάμε το κουμπί του κλεισίματος της αλληλουχίας, να δίνουμε χρόνο στους νεώτερους για αληθινή επικοινωνία. Αφήνοντας στην άκρη το κόλλημα με τα κινητά και ζώντας τη χαρά της συνύπαρξης. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλο της Κυριακής 18 Οκτωβρίου 2026

Ο ΝΟΣΤΙΜΟΣ ΛΟΓΟΣ

«Ὁ λόγος ὑμῶν πάντοτε ἐν χάριτι, ἅλατι ἠρτυμένος, εἰδέναι πῶς δεῖ ὑμᾶς ἑνὶ ἑκάστῳ ἀποκρίνεσθαι» (Κολοσσαείς, 4,6)

«Ο λόγος σας να είναι πάντοτε με χάρη, με αλάτι αρτυμένος, ώστε να ξέρετε πώς πρέπει σε καθέναν ξεχωριστά να αποκρίνεστε».

 Ο Απόστολος Παύλος, αναφερόμενος στους πιστούς των Κολοσσών, μιας πόλης της Φρυγίας στην Μικρά Ασία, χρησιμοποιεί μία τολμηρή μεταφορά, για να αναφερθεί στον τρόπο με τον οποίο οι χριστιανοί καλούνται να επικοινωνούν με τους άλλους ανθρώπους.  Ο λόγος των χριστιανών ας είναι χαριτωμένος, ας φέρει μέσα του την Χάρη του Θεού, ο λόγος των χριστιανών ας είναι νοστιμισμένος με αλάτι, ώστε να μπορούν οι χριστιανοί να γνωρίζουν πώς πρέπει να απαντούν ξεχωριστά στον καθέναν. 

 Ο «νόστιμος» λόγος είναι αυτός που δεν είναι ξύλινος, βαρετός, ηθικολογικός, άτολμος, συνηθισμένος. Ζούμε τέτοια είδη λόγων στους καιρούς μας, διότι ή δεν έχει ο λόγος μας αγάπη, αλλά είναι στηριγμένος στην ανασφάλεια της επανάληψης, να πούμε ό,τι έχουν πει οι Άγιοι και οι Πατέρες, χωρίς όμως τον χυμό που ο λόγος των Πατέρων και των Αγίων έχει, καθώς εκείνος ο λόγος είναι βιωματικός, εμπειρικός, αγαπητικός, γεμάτος παραδείγματα από τον κόσμο και τη ζωή. Εμείς είμαστε συνήθως κακοί αντιγραφείς, «παπαγάλοι». Δεν πονάμε για όσα λέμε, δεν ζούμε την εμπειρία της αγιότητας και γι’ αυτό ο λόγος μας ακούγεται άνοστος, σαν να βγάζουμε μια υποχρέωση από επάνω μας, σαν να θέλουμε οι άλλοι να γίνουν «καλοί» άνθρωποι και «καλοί» χριστιανοί, τουτέστιν ότι δεν αποκλίνουν από το δόγμα και την ηθική και αυτό είναι εντάξει.

            Η ζωή όμως είναι πολύ πιο σύνθετη. Η ψυχή μας βιώνει διακυμάνσεις, στις οποίες ο λόγος, αν δεν είναι παρηγορητικός, καρδιακός, αγαπητικός, αλλά αποσκοπεί στο να λειτουργήσει σαν μια βεβαιότητα ότι «έτσι είναι», όχι μόνο δεν ανακουφίζει, αλλά κλείνει την πόρτα της καρδιάς του άλλου. Ιδίως σε περιστάσεις, όπως η αρρώστια η δοκιμασία, ο θάνατος, αν δεν μπούμε στη θέση του άλλου, ο λόγος μας δεν μπορεί να είναι νόστιμος. Αν, αφ’ υψηλού μιλάμε, και με τις βεβαιότητες που θεωρούμε ότι γίνονται η αυθεντία που λύνει όλα τα προβλήματα, χωρίς όμως να σκεφτούμε ότι αν αυτές θα παρηγορούσαν εμάς στην περίπτωση που βρισκόμασταν στη θέση του άλλου, τότε ο λόγος μας είναι κάλπικος. Αυταπατόμαστε ότι είμαστε γνήσιοι, στην πραγματικότητα όμως είμαστε μακριά από το ήθος του λόγου που είναι η αγάπη.

          Ο «νόστιμος» λόγος είναι απάντηση στον καθέναν που λέει ό,τι λέει. Κάποτε μπορεί να είναι και λόγος της σιωπής. Λόγος της προσευχής. Λόγος της ταπείνωσης και της υπομονής. Αλλά, κι αν είναι λόγος των λέξεων, μπορεί να λειτουργήσει όταν αφήνει χώρο στον άλλον, να σκεφτεί, να αντιδράσει, να απορρίψει. Ο λόγος είναι «νόστιμος», αν είναι φωτισμένος από τη Χάρη του Θεού. Και κριτήριο αυτής της φώτισης είναι όταν δεν αποσκοπούμε προς επικράτηση, προς εξουσία, προς ικανοποίηση του εγώ μας, αλλά αφήνουμε στον Θεό τα υπόλοιπα. 

            Πόση αγωνία κρύβουν οι λόγοι αυτών που νομίζουν ότι κατέχουν την αλήθεια, χωρίς να σέβονται την ελευθερία του άλλου! Πόση λύπη έρχεται τότε, όταν η βεβαιότητά μας δεν γίνεται δεκτή! Είναι διότι, κατά βάθος, θεωρούμε τη θέση και την άποψή μας ως την επικρατούσα και αισθανόμαστε πως αν ο άλλος δεν ακολουθήσει τα λόγια μας, τότε είτε έχουμε αποτύχει είτε εκείνος είναι αποτυχημένος που δεν ακούει τη σοφία μας. Ο παράγοντας «ελευθερία» όμως κάνει τον λόγο μας «νόστιμο». Όταν είναι ο λόγος μας πρόταση και όχι προσταγή. Για τα υπόλοιπα, έχει ο Θεός.

         Ο απόστολος Παύλος ζητά από εμάς τους χριστιανούς να απαντούμε στον καθέναν, όπως πρέπει. Να γνωρίζουμε και να βιώνουμε και όχι να αντιγράφουμε. Να έχουμε ενσυναίσθηση και όχι εξουσία. Να σεβόμαστε την ελευθερία του άλλου και να μιλάμε με αγάπη και πόνο, αφήνοντας στον Θεό τον τελευταίο λόγο. Η παιδεία του καθενός ομορφαίνει ή απλοποιεί τον λόγο. Η αγάπη όμως εισπράττεται, ανεξαρτήτως λεκτικών σχημάτων ή ευφυούς ρητορείας. Και η αγάπη μένει!

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Κυριακή 18 Οκτωβρίου 2026

Του Αποστόλου Λουκά του Ευαγγελιστού 

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ «ΟΔΥΣΣΕΙΑ»

 

 Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο θεατές στην Ελλάδα είδαν μέχρι τώρα την «Οδύσσεια» του διάσημου σκηνοθέτη Κρίστοφερ Νόλαν. Αυτό το γεγονός και μόνο έφερε ξανά στο προσκήνιο το ομηρικό έπος, με το οποίο μεγάλωσαν τα Ελληνόπουλα από τα αρχαία χρόνια, έμαθαν γράμματα, ένιωσαν την αξία του ηρωισμού και, κυρίως, του νόστου, της αγάπης δηλαδή για την πατρίδα, την οικογένεια, τη συντροφικότητα, μέσα σε ένα πλαίσιο σεβασμού προς την πατροπαράδοτη θρησκευτική πίστη, αλλά και τη σπουδή της ύβρεως, δηλαδή της προσβολής των ιερών και των οσίων της ανθρώπινης ύπαρξης, που οδηγεί στην καταστροφή. 

 Ανεξαρτήτως του περιεχομένου της ταινίας, του τι επέλεξε να παρουσιάσει και τι όχι,  και της σύγχρονης οπτικής με την οποία ο σκηνοθέτης είδε τον αρχαίο μύθο, έχει πολύ ενδιαφέρον αυτή η δίψα για την παράδοσή μας, χωρίς να μας ενδιαφέρει αν είναι αποτέλεσμα μόνο περιέργειας ή καλής διαφήμισης. Έχουμε ανάγκη από ήρωες και στην εποχή μας.  Ήρωες που δεν θα παλεύουν μόνο για το καλό ή το κακό, αλλά ήρωες που θα αναζητούν, θα νοσταλγούν ό,τι δίνει νόημα και περιεχόμενο στη ζωή. Κι αυτό είναι η σχέση, διότι ο άνθρωπος είναι ύπαρξη που μόνο όταν σχετίζεται βρίσκει νόημα. 

        Η σχέση του Οδυσσέα με την πατρίδα του δεν ήταν απλά σχέση με την ομορφιά και τη μοναδικότητα ενός τοπίου.   Θα ήταν τότε ένας ρομαντισμός και μόνο. Η πατρίδα είναι ο χρόνος στον οποίο ο άνθρωπος έρχεται στη ζωή, είναι ο τόπος, η γλώσσα, η ιστορία, η παράδοση, η γενιά, ό,τι αξίζει να πεθάνει κάποιος γι’ αυτήν. Η πατρίδα είναι οι μνήμες μας, που μας αγκιστρώνουν στον τόπο, διότι κάθε γωνιά της έχει κάτι να μας πει.

       Η οικογένεια δεν είναι η έκφραση της ανάγκης να επιβιώσουμε ή να έχουμε μία νόμιμη κοινωνικά και ηθικά ηδονή.  Είναι η σχέση του ζευγαριού, η σχέση των προσώπων που ξεκινάνε άγνωστα μεταξύ τους και γίνονται ένα, με μνήμες και σημάδια μοναδικά, με χαρές και λύπες, με χωρισμούς και με αναγνωρίσεις, με παιδιά που αλλάζουν την πορεία της ζωής, διότι χτίζουν την ευθύνη και τη θυσία στην ψυχή και στο σώμα. 

        Η συντροφικότητα είναι η κοινότητα, η κοινωνία. Είναι οι σχέσεις με τους άλλους, τους οποίους ο άνθρωπος αισθάνεται αδέρφια του. Βλέπει τα λάθη τους και παλεύει να τα διορθώσει. Βλέπει τις ανάγκες τους και παλεύει να προλάβει να μη γίνουν αιτία καταστροφής. Βλέπει τα πρόσωπά τους όχι ως δούλους, υπηρέτες, αντικείμενα, όπως έκαναν οι μνηστήρες, αλλά ως τους συνταξιδιώτες της ζωής, που η δική τους χαρά είναι και χαρά του ήρωα, του ηγέτη, του φίλου.

          Η θρησκευτική πίστη βάζει τα όρια της ιερότητας στη ζωή. Δείχνει τι έχει διάρκεια που ξεπερνά τον χρόνο και τον θάνατο. Δίνει την παρηγοριά και την ελπίδα. Και αποτρέπει τον άνθρωπο από την ύβρη της αυτοθεοποίησης ή της θεοποίησης των αναγκών του. Διότι μόνο ο άνθρωπος που εμπιστεύεται Θεό, θα αντέξει τον πειρασμό τού να είναι μόνο σάρκα ή να βλέπει τον κόσμο και τους άλλους ότι υπάρχουν για να τον υπηρετούν. 

          Η «Οδύσσεια» είναι η σπουδή στην αρχαιοελληνική παράδοση, η οποία θα έρθει να συναντήσει  την χριστιανική πίστη και ζωή. Ο Οδυσσέας που κατεβαίνει στον Άδη για να βρει πώς θα πετύχει τον νόστο του μας θυμίζει τον Χριστό που κατεβαίνει στον Άδη για να καλέσει στη δική Του πατρίδα, την Εκκλησία, τη Βασιλεία των Ουρανών όχι λίγους, αλλά όλους. Οι αρχαίοι δεν πίστευαν ότι υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ένιωθαν την δύναμη της μετάνοιας. Εμείς όμως ξέρουμε και ζούμε εκτός από τις αξίες της αρχαιοελληνικής παράδοσης τη δική μας μοναδική συνάντηση και σχέση με τον Χριστό, που δίνει νόημα παρόντος και αιωνίου στη ζωή μας. Ας είναι και η «Οδύσσεια» μία αφόρμηση προετοιμασίας για να βρούμε τη συνέχεια  που έχουμε χάσει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

στο φύλλο της Κυριακής 11 Οκτωβρίου 2026

ΟΙ ΔΟΚΗΣΙΣΟΦΟΙ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ ΜΑΣ

 

«Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος καὶ ἁμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος» (Τίτ. 3, 10-11)

«Τὸν ἄνθρωπο ποὺ ἀκολουθεῖ πλανερὲς διδασκαλίες συμβούλεψέ τον μιὰ δυὸ φορές, κι ἂν δὲν ἀκούσει ἄφησέ τον, μὲ τὴ βεβαιότητα πὼς αὐτὸς ἔχει πιὰ διαστραφεῖ καὶ ἁμαρτάνει, καταδικάζοντας ἔτσι ὁ ἴδιος τὸν ἑαυτό του»

        Η Κυριακή Δ’ Λουκά είναι αφιερωμένη από την Εκκλησία μας στην μνήμη των 367 Πατέρων της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου, αυτής που έδωσε θεολογικό και δογματικό τέλος στην Εικονομαχία, ξεκαθαρίζοντας ότι ο Χριστός και οι Άγιοι μπορούν να ιστορούνται στους ναούς και να τιμώνται από τους πιστούς. Ο Χριστός, διότι είναι ο Υιός του Θεού που προσέλαβε την ανθρώπινη φύση, έγινε ένας από εμάς, και οι άγιοι, διότι είναι οι εικόνες του Θεού, τουτέστιν οι εικόνες του Υιού και Λόγου του Θεού και σωματικά και πνευματικά.  

      Ίσως αναρωτηθούμε κατά πόσον αυτή η εορτή έχει κάποιο νόημα στους καιρούς μας. Κι αυτό διότι έχουμε τη δυνατότητα, εφόσον είμαστε ενταγμένοι στην Εκκλησία και τη ζωή της, να γνωρίζουμε ποιες είναι οι αιρέσεις και να μην κινδυνεύουμε να πλανηθούμε. Τα χρόνια των Πατέρων οι αιρέσεις δίχαζαν την Εκκλησία. Ισχυρά πνευματικώς πρόσωπα είχαν ακολούθους και διέδιδαν τις πλανεμένες ιδέες τους στους πιστούς, με αποτέλεσμα να υπάρχουν μεγάλες διαμάχες και κίνδυνοι περί της αληθείας. Σήμερα κάτι τέτοιο δεν φαίνεται στον ορίζοντα τον εκκλησιαστικό αναφορικά με τα δόγματα. Υπάρχουν όμως συμπεριφορές και νοοτροπίες, οι οποίες λειτουργούν ως αφορμήσεις πλάνης και δυσκολεύουν την μαρτυρία του μηνύματος της Εκκλησίας στους καιρούς μας, για τον πρόσθετο λόγο ότι οι φορείς τους διεκδικούν την αυθεντία, την βεβαιότητα ότι είναι οι σωστοί και αναζητούν και καταλογίζουν αιρετικές τοποθετήσεις σε όσους προσπαθούν να δώσουν το μήνυμα του Ευαγγελίου στη γλώσσα που καταλαβαίνει ο σύγχρονος άνθρωπος. Φανατίζουν οι προστάτες του Θεού και δημιουργούν κλίμα διχασμού στην Εκκλησία. Αντί να φωτίζουν και να επισημαίνουν θέσεις, αναζητούν εχθρούς, κάτι που είναι το σήμα κατατεθέν του φανατικού. Πρέπει να έχω εχθρούς, για να δικαιολογώ την ύπαρξη και παρουσία μου. 

           Είναι πολλές οι αιρέσεις των καιρών μας, απότοκα του ανθρώπινου νου, ο οποίος δεν θέλει να ενταχθεί στη ζωή της Εκκλησίας, ούτε να θέσει την δική του ερμηνεία της αλήθειας στην κρίση της Εκκλησίας. Ίσως η δυσκολότερη και λιγότερη εμφανής να είναι η "αίρεση" της κατάκρισης της Εκκλησίας, των επισκόπων, της Ιεραρχίας, κληρικών, θεολόγων με βάση τις δικές του απόψεις, τις οποίες τις θεωρεί ως τις μόνες ορθές, και κάνει ό,τι μπορεί για να πείσει ότι μόνο η δική του γραμμή οδηγεί στη σωτηρία. 

      Σκάνδαλο για τους ανθρώπους αυτούς είναι ο κόσμος. Μπορεί ο κόσμος πάντοτε να κείται εν τω πονηρώ, όπως ο Χριστός ξεκάθαρα μας είπε, όμως δεν είναι για να απορρίψουμε τον κόσμο αυτή η θέση, αλλά για να τον αγαπήσουμε. Και τον αγαπάμε όταν με συμπάθεια και υπομονή διαλέγουμε τι δεν μας βλάπτει και επισημαίνουμε τι αποτελεί αμαρτία και κίνδυνο για τη σωτηρία μας. Η κλήση να ζήσουμε εκτός του κόσμου, εκτός από την υποκρισία και το ανέφικτο που κρύβει, όπως επίσης και μια φαρισαϊκή έπαρση ότι δεν είμαστε εμείς  όπως οι λοιποί των ανθρώπων, είναι μία κλήση που αφήνει απρόσληπτο και αθεράπευτο τον κόσμο. 

      Η Εκκλησία πάντοτε κρίνει τον πολιτισμό, τις προκλήσεις του κόσμου, το ήθος του.  Δεν φανατίζει όμως ούτε φανατίζεται. Αρνείται την μεγάλη «αίρεση» της εποχής μας που είναι η δοκησισοφία. Ο δοκησίσοφος έχει σχηματίσει μέσα του την εικόνα ότι κατέχει τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος και ότι αυτή η Χάρη είναι αρκετή για να του δίνει το δικαίωμα να κρίνει τα πάντα, είτε τα γνωρίζει και τα έχει σπουδάσει, είτε όχι. Το τελευταίο είναι το χειρότερο. Ο δοκησίσοφος, χωρίς να καταλαβαίνει τι συμβαίνει, έχει άποψη για ζητήματα που είτε ακουμπούν την πνευματικότητα είτε είναι εκτός αυτής, με αποτέλεσμα στους γνωρίζοντες να γελοιοποιείται. Δεν έχει όμως την ταπείνωση να ακούσει, να μάθει, να μελετήσει, καθώς ζει μέσα στη δική του αυτάρκεια. Έτσι, αντί να λειτουργήσει επαγωγικά, ξεκινά από την φιλοσοφική απαγωγή ότι ο κόσμος είναι κακός και αμαρτωλός σε όλα του και δεν κοιτά τι χρειάζεται αληθινά και πώς μπορούμε αυτό να το εντάξουμε ή να το κρίνουμε, οδηγώντας το στη θεραπεία στη δική μας αυθεντική Πνευματικότητα.

        Και κάτι τελευταίο. Οι Πατέρες της Εκκλησίας ήταν αυθεντικοί γνώστες των θεμάτων της κοσμικής πραγματικότητας, της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της κοσμολογίας, της θύραθεν σοφίας και προχωρούσαν στον διάλογο με την πίστη. Ακόμη και εκείνοι που δεν είχαν τέτοια παιδεία, ακολουθούσαν εκείνους που την είχαν και επικύρωναν με την πνευματικότητά τους και την αγιότητά τους τα συμπεράσματα της πίστης που οι κατηρτισμένοι Πατέρες συνέτασσαν. Οι σημερινοί δοκησίσοφοι ζούνε την αυτάρκεια της δικής τους ημιμάθειας και θεωρούν αυτονόητο ότι είναι "Πατέρες".  Ας μην τους κάνουμε τη χάρη και ας εμπιστευόμαστε την Εκκλησία. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

11 Οκτωβρίου 2026

Κυριακή Δ’ Λουκά, των Αγίων Πατέρων της Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου

ΓΙΑ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

                Υπάρχει μία μεγάλη απορία στους ανθρώπους της Εκκλησίας, γιατί, ενώ η συντριπτική πλειονοψηφία των Ελληνόπουλων διδάσκεται το μάθημα των Θρησκευτικών στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εντούτοις υπάρχει μεγάλος θρησκευτικός αναλφαβητισμός. «Ακατήχητος» χαρακτηρίζεται ο λαός μας και στην Εκκλησία ζητάμε επανευαγγελισμό.  Φταίνε οι δάσκαλοι και οι θεολόγοι που δεν διδάσκουν το μάθημα με έμπνευση και μεράκι; Φταίει το ότι στο Δημοτικό η διδασκαλία του μαθήματος έχει περιοριστεί ανεπισήμως κατά πολύ, καθώς πολλοί εκ των δασκάλων το αντικαθιστούν με Γλώσσα και Μαθηματικά, καθότι οι ίδιοι δυσκολεύονται να μιλήσουν για ένα μάθημα, το οποίο θεωρούν ότι προϋποθέτει τη θρησκευτική πίστη, ενώ, είναι γεγονός ότι, στις Παιδαγωγικές Σχολές των ελληνικών Πανεπιστημίων η Διδακτική των Θρησκευτικών είναι από περιορισμένη έως ανύπαρκτη.  

                Αν αναλογιστούμε τα συμπεράσματα της έρευνας της PISA για την ελληνική εκπαίδευση, τα οποία καταδεικνύουν ότι σχεδόν το ήμισυ των Ελληνόπουλων δεν μπορούν να κατανοήσουν ένα κείμενο ούτε και να κάνουν στοιχειώδεις αριθμητικούς και μαθηματικούς συλλογισμούς, μπορούμε να σκεφτούμε γιατί η απαίτηση του θρησκευτικού εγγραμματισμού μοιάζει ουτοπία. Μπορεί το μάθημα να θεωρείται ομολογιακό, δηλαδή εκμάθηση της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και παράδοσης, στην πραγματικότητα όμως δεν παύει να είναι μάθημα. Αυτό σημαίνει ότι ο μαθητής οφείλει να καταβάλει κόπο για να διαβάσει, να εξεταστεί, να απαντήσει σε ερωτήσεις, ακόμη κι αν αυτές τίθενται με μοντέρνο τρόπο, να γράψει διαγώνισμα και τεστ, να απομνημονεύσει, να βαθμολογηθεί. Επομένως, η ουσία του θρησκευτικού εγγραμματισμού που είναι όχι μόνο η γνώση, αλλά και η βίωση της πίστης, περιορίζεται σε διαδικασίες αξιολόγησης μιας γνώσης που, συχνά, δεν είναι ελκυστική και δημιουργική, όταν μάλιστα και το σπίτι δεν ενδιαφέρεται.

                Το μάθημα των Θρησκευτικών όμως, ακόμη κι αν διεξάγεται σε τέτοιες συνθήκες, δεν παύει να είναι μία εξαιρετική αφορμή όχι μόνο για να μπορέσει  ο μαθητής, είτε είναι Έλληνας είτε αλλοδαπής καταγωγής (ίσως θα έπρεπε να εντυπωσιάζει τους ποιμένες της Εκκλησίας, όπως επίσης και πολλούς συντηρητικούς θεολόγους, το γεγονός ότι, κυρίως στο Δημοτικό, αλλά και στις άλλες εκπαιδευτικές βαθμίδες απαλλαγή από το μάθημα παίρνουν Έλληνες και όχι αλλοδαποί, που δεν είναι κάποτε καν χριστιανοί), να ξεκινά έναν γόνιμο διάλογο, διαθεματικό, με μαθήματα όπως η Γλώσσα, η Ιστορία, η Μουσική, η Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, η Φυσική και η Βιολογία, η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, που του καλλιεργούν τη σκέψη, αλλά και την ψυχή.

Ταυτόχρονα, είναι ένα μάθημα αναστάσιμης ελπίδας και υπέρβασης του μηδενισμού, ενώ η γνωριμία με τον Χριστό, την Παναγία, τους Αγίους, τη διδασκαλία και την εμπειρία της πίστης γίνεται αφορμή για να δει το παιδί τον μέσα κόσμο του, όπως επίσης και να αναλογιστεί τι είναι ο άνθρωπος, ο συνάνθρωπος, ο κόσμος, η αλήθεια και το ψέμα.

                Με έναν λόγο, το μάθημα των Θρησκευτικών γίνεται εφαλτήριο για να μπορέσει το παιδί και ο έφηβος να συμπληρώσει όψεις της ταυτότητάς του και να αναζητήσει το νόημα της ζωής, που λείπει από τον σύγχρονο άνθρωπο, παραδομένος όπως είναι στον υλισμό και στην ηδονοθηρία της εικόνας και των εντυπώσεων, με κριτήριο τον εαυτό του και μόνο.

                Η προσωπικότητα του δασκάλου και του θεολόγου διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο. Αν το κλειδί της διδασκαλίας και της εν γένει παρουσίας είναι η αγάπη, τότε υπάρχουν πιθανότητες το μάθημα να γίνεται σπορά στην καρδιά της  αλήθειας και της δύναμης της πίστης. Αν, μάλιστα, συνδυαστεί με τη γνωριμία  με την Εκκλησία διά της ενορίας και των κατηχητικών συνάξεων, τότε τα Θρησκευτικά μπορούν να γίνουν μάθημα  δημιουργικής χαράς και αναζήτησης. Αν περιορίζεται όμως σε ένα κλειστό, ομολογιακό πλαίσιο, τότε θα μείνει  μία ακόμη χαμένη ευκαιρία.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην "Ορθόδοξη Αλήθεια"

στο φύλλο της Κυριακής 4 Οκτωβρίου 2026

ΔΙΝΩ ΕΠΕΙΔΗ ΛΥΠΑΜΑΙ

 

«Ἕκαστος καθὼς προαιρεῖται τῇ καρδίᾳ, μὴ ἐκ λύπης ἢ ἐξ ἀνάγκης· ἱλαρὸν γὰρ δότην ἀγαπᾷ ὁ Θεός» (Β’ Κορ. 9,7)

«Καθένας ας δώσει καθώς έχει προτιμήσει στην καρδιά του, όχι από λύπη ή από ανάγκη. Γιατί τον ιλαρό δότη αγαπά ο Θεός».

 Συχνά βρισκόμαστε μπροστά σε καταστάσεις, στις οποίες οι άλλοι δείχνουν ότι χρειάζονται τη βοήθειά μας. Στους οικείους μας η προσφορά μοιάζει αυτονόητη. Μας ενώνουν δεσμοί αγάπης. Στους ξένους όμως πάντα υπάρχει ένας λογισμός. Να δώσω, να βοηθήσω ή όχι; Ιδίως στους καιρούς μας, οπότε έχει πλεονάσει και η οκνηρία, μαζί με την κατ’ επάγγελμα ζητιανιά, ο προβληματισμός αυξάνει. Τα κίνητρα των ανθρώπων που δείχνουν ότι έχουν ανάγκη συχνά είναι αμφίβολης αξίας. Και η ανάγκη δεν είναι πάντοτε χρηματική. Μπορεί να είναι να τους ακούσεις, γιατί δείχνουν ότι δεν μπορούνε μόνοι τους ή είναι σε αδιέξοδο. Είναι να τους βοηθήσεις με μια συμβουλή ή μια στήριξη, γιατί είναι εγκαταλελειμμένοι. Να αναλάβεις γι’ αυτούς μια εργασία που δεν έχουν διάθεση να την κάνουν. Να τους υπερασπιστεί, για να μη λερώσουν τα χέρια τους. Οι γονείς να συμμαζέψουν  το δωμάτιο του παιδιού τους, να του εκπληρώσουν κάθε επιθυμία που τη βαφτίζει ανάγκη και λειτουργεί χειριστικά έναντί τους, να μην το αφήσουν να κουραστεί, «διότι είναι παιδί».  Αυτές οι καταστάσεις και στιγμές μάς καλούν να δούμε τι έχουμε να δώσουμε μέσα από την καρδιά μας. 

 Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Κορινθίους, θέτει μία προϋπόθεση για να ξεκινήσουν οι ανθρώπινες σχέσεις: την προαίρεση της ανθρώπινης καρδιάς. Ποιο επιλέγει ο άνθρωπος να είναι το κίνητρό του στη συνάντηση και στη συνύπαρξη. Είναι η λύπη, είναι η ανάγκη, είναι η χαρά; Αν δίνω διότι λυπάμαι, τότε αισθάνομαι ανώτερος από τον άλλον, αλλά και το συναίσθημά μου δεν αποβλέπει στην ελευθερία του, στην ισχυροποίηση της προσωπικότητάς του, στην ανάληψη των ευθυνών του. Αν δίνω από ανάγκη, στην πραγματικότητα η σκέψη και η καρδιά μου βρίσκονται σε αντίθεση, όπως επίσης δεν αισθάνομαι ελεύθερος να το πράξω, αλλά δεσμευμένος. Αυτό μου φέρνει άγχος και, συχνά, ψυχική πίεση. Αν δίνω από χαρά, αυτό σημαίνει ότι η αγάπη που έχω μέσα μου με κάνει να μην αποβλέπω σε αντάλλαγμα για την όποια κίνησή μου, ενώ η βοήθεια θα είναι αφόρμηση για τον άλλον να αναλάβει την ευθύνη στη ζωή του, ώστε να μη με χρειάζεται. 

 Πολλές φορές, αυτοί που λυπούνται, στην πραγματικότητα μπλέκουν σε μία διαδικασία σωτηρίας του άλλου. Και υφίστανται εντός τους ένα κύμα λογισμών, το οποίο τους κάνει να αισθάνονται ότι ο άλλος δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτούς. Και αυτό φέρνει εξαρτητικές καταστάσεις και όχι μόνο. Μπορεί να γκρεμίσει άλλες σχέσεις, διότι όταν λυπόμαστε κάποιον, τον καθιστούμε εξαρτημένο από εμάς και τα κίνητρα εκείνου μπορούν να μας οδηγήσουν σε δικά μας μικρά ή μεγάλα ναυάγια. Διότι δεν είμαστε συνήθως ισχυροί, ώστε να χαράξουμε όρια. Και είτε αδειάζει η τσέπη μας είτε κλονίζονται οι σχέσεις μας, συχνά με τους οικείους. Γι’ αυτό θέλει προσοχή.

 Για να είναι η χαρά το κίνητρο της καρδιάς μας θέλει να μην περιμένουμε ανταλλάγματα και να μην τα ζητάμε. Ο ιλαρός δότης, τον οποίο αγαπά ο Θεός, είναι αυτός που μέσα στην καρδιά του είναι αποφασισμένος να αγαπήσει, να δώσει ό,τι μπορεί και ό,τι ενισχύει αληθινά τον άλλον, βάζοντας τα όρια και γνωρίζοντας ότι δεν μπορείς να κρατάς κάποιον εξαρτημένο από σένα, ούτε να τον βοηθάς για να μην αναλάβει τις ευθύνες του. Δεν είναι η επιστροφή της βοήθειας που τον ενδιαφέρει, αλλά η ελευθερία του άλλου. Και αυτός είναι ένας δρόμος αληθινά λυτρωτικός.   

 Και κάτι ακόμη. Στην εποχή μας οι περισσότερες σχέσεις είναι απρόσωπες. Όσοι μας συναντούν στον δρόμο και ζητούνε τη βοήθειά μας, λειτουργούν στην προοπτική της λύπης και της ενοχής που μας προκαλούν. Ούτε τους γνωρίζουμε ούτε θα τους μάθουμε ποτέ. Είναι καρποί απρόσωπων πόλεων και κοινωνιών, συνήθως με πονηρία στην σκέψη και στην καρδιά τους. Εδώ χρειάζεται διάκριση. Και να σκεφτούμε ότι κι εμείς και εκείνοι χρειαζόμαστε Εκκλησία να ανήκουμε και όχι ατομική ζωή και πορεία. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

4 Οκτωβρίου 2026

Κυριακή Β’ Λουκά

Η ΑΙΩΝΙΑ ΝΕΟΤΗΤΑ

                Ο αδόκητος θάνατος του δημοφιλούς τραγουδιστή έφερε στο προσκήνιο ένα παλαιό ανθρώπινο αίτημα: τη διατήρηση της νεότητας και την υπέρβαση της φθοράς που φέρνουν το γήρας και ο δύσκολος τρόπος ζωής, όταν ο άνθρωπος δεν ακολουθεί τους συνήθεις ρυθμούς. Όταν κάποιος είναι χαρισματικός, ξεχωρίζει, γίνεται είδωλο στα μάτια των πολλών, όταν έχει να διαχειριστεί χρήματα και δόξα, οι ψυχικές του δυνάμεις δεν επαρκούνε. Και είναι γρηγορότερη η φθορά από ό,τι ζούνε οι άνθρωποι του μέσου όρου. Όμως η αγωνία και η αναζήτηση των πολλών είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο θα διατηρηθούνε νέοι, θα αντέξουνε, θα μπορέσουν να ανταποκριθούνε στις απαιτήσεις της εικόνας που έχουν φτιάξει είτε οι ίδιοι για τον εαυτό τους είτε οι άλλοι για εκείνους. Και εδώ έρχονται συχνά όσοι υπόσχονται θαύματα με τη βοήθεια της επιστήμης ή κάποιας τεχνικής που είναι μυστικό που αγοράζεται. Η φιλοσοφική λίθος των αλχημιστών του Μεσαίωνα έχει επανέλθει με άλλη μορφή.

                Θέλουμε να ζήσουμε, ει δυνατόν για πάντα. Πόσο κακό να είναι αυτό; Το εύλογο ερώτημα δεν αγγίζει όσους είναι ακόμη νέοι. Καθώς περνάνε όμως τα χρόνια, η αιώνια νεότητα ως ζητούμενο φυτεύεται και καλλιεργείται στον νου και στην καρδιά. Το ερώτημα όμως θα έπρεπε να τεθεί αλλιώς: γιατί να πεθαίνουμε; Έχουμε καταφέρει με τη βοήθεια της ιατρικής, της φαρμακευτικής, της τεχνολογίας να παρατείνουμε τη ζωή μας κατά πολύ σε σχέση με το παρελθόν. Όμως κανείς δεν μπορεί να νικήσει τον χρόνο, τον θάνατο που είναι ο έσχατος εχθρός του ανθρώπου. Η θεολογική απάντηση ότι ο θάνατος υπάρχει «ίνα μη το κακόν αθάνατον γένηται»  είναι μια ερμηνεία, όχι όμως παρηγοριά. Γι’ αυτό και η εποχή μας, στην οποία η θεολογική ερμηνεία της ζωής θεωρείται παρωχημένη, έχει πέσει με όλη της τη δύναμη, συχνά καλλιεργώντας ψευδαισθήσεις, να μας οδηγήσει στη μακροζωΐα, η οποία όμως ταυτίζεται με την νεότητα.

                Είναι γνωστός ο μύθος του Τιθωνού. Η Ηώς, η Αυγή, η κόρη του Ήλιου, ερωτεύτηκε έναν θνητό, τον Τιθωνό. Ζητά από τον Δία να τον κάνει αθάνατο. Δεν σκέφτηκε όμως να ζητήσει την νεότητα για εκείνον. Έτσι, γερνούσε, αλλά δεν πέθαινε, ζώντας ένα μαρτύριο. Και η Ηώς θα παρακαλέσει τους θεούς να τον απαλλάξουν. Κι αυτοί θα τον μεταμορφώσουν σε τζιτζίκι, που τραγουδά όλη την ημέρα για χατίρι της Ηούς και σιωπά τη νύχτα, όταν η αγαπημένη του κρύβεται.

                Η θεολογική απάντηση δεν περιορίζεται στον θάνατο. Συμπεριλαμβάνει και την ανάσταση και την αιωνιότητα. Πλαστήκαμε για να ζήσουμε. Το σώμα μας υφίσταται τη δοκιμασία του χρόνου και της φθοράς, «ίνα μη το κακόν αθάνατον γένηται», διότι αυτό θα ήταν το μεγαλύτερο μαρτύριο για την ανθρωπότητα. Όμως η σχέση με τον Χριστό μάς οδηγεί στην υπέρβαση του θανάτου, πρώτα με την μία πλευρά της εικόνας του Θεού εν τω προσώπω μας που είναι η ψυχή, διά της οποίας συνεχίζουμε να υπάρχουμε και μετά τον θάνατο, και κατόπιν με την προσδοκία της ανάστασης των νεκρών στην Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, διά της οποίας θα καταργηθεί ο θάνατος.   

                Κλειδί η αγάπη. Η αγάπη είναι ο τρόπος της νεότητας που την καθιστά αιώνια. Αυτός που αγαπά, δεν γερνά, διότι δίνει και δίνεται. Μπορεί οι ρυθμοί του σώματος να πέφτουν. Όμως η αγάπη κρατά την ύπαρξη ακμαία. Τι να την κάνεις τη ζωή αν δεν μπορείς ή δεν θέλεις να αγαπήσεις; Μοιάζει με αυτή του Τιθωνού που μαράζωνε, διότι τόσο η Ηώς όσο κι εκείνος έβλεπαν τη σχέση στη σωματική της διάσταση και ακμή και όχι στην κοινωνία των προσώπων, η οποία δεν νικιέται από τον χρόνο. Και για την πίστη η αγάπη γίνεται ανάσταση. Το μεγαλύτερο δώρο του Θεού στον άνθρωπο, την εικόνα Του.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην “Ορθόδοξη Αλήθεια”

Στο φύλλο της Κυριακής 27 Σεπτεμβρίου 2026

«ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΙΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΑΞΙΑ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΓΟΝΙΟΣ…»

         

 Ο δρ Τόμας Σομπότκα, επικεφαλής του Ινστιτούτου Δημογραφίας της Βιέννης, επισημαίνει σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Καθημερινή» (15/16 Αυγούστου 2026), ότι «δεν έχει πια την ίδια αξία να είσαι γονιός», και τονίζει ότι η πολιτική τού να δίδονται οικονομικά κίνητρα δεν έχει μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα , καθώς το κόστος ανατροφής των παιδιών παραμένει τεράστιο, τόσο σε χρόνο όσο και σε πόρους». Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται ενίσχυση η απόφαση των οικογενειών να κάνουν παιδιά, η στέγαση, οι γονικές άδειες και στους δύο γονείς, τα εισοδήματα που αναπληρώνονται όταν ένας γονέας πρέπει να μείνει στο σπίτι για να μεγαλώσει το παιδί του. Όμως το πρόβλημα είναι αξιακής προτεραιότητας. 

          Έχει ενδιαφέρον η θέαση αυτή, ιδίως για την ελληνική κοινωνία, η οποία πορεύεται στην ίδια ευρωπαϊκή λογική, ότι στην ανταγωνιστική πραγματικότητα που έχουμε κτίσει, στο όραμα της ατομικής επιτυχίας με καλό εισόδημα και επαγγελματική αποκατάσταση, η γονεϊκότητα δεν μπορεί να είναι προτεραιότητα, καθώς υπάρχει και αρνητική εικόνα με τις ευθύνες που ένας γονιός καλείται να αναλάβει απέναντι στο παιδί του. Γι’ αυτό και η όποια   συζήτηση για το δημογραφικό πρόβλημα, δεν μπορεί να μπει στο βάθος του, αλλά περιορίζεται στην υλιστική πλευρά του πράγματος, στην οικονομία, η οποία ταυτίζεται με την ευτυχία. 

           Η Εκκλησία απευθύνει εκκλήσεις στους νέους να ξαναδούνε το θέμα. Κάτι τέτοιο όμως προϋποθέτει αλλαγή νοοτροπίας. Απόφαση ότι η ευθύνη δεν είναι απευκταία, αλλά δίνει δύναμη και κουράγιο στον άνθρωπο να ξέρει γιατί ζει. Να έχει στόχο που ξεπερνά το παρόν. Ότι το επάγγελμα προφανώς διαδραματίζει μεγάλο ρόλο στη ζωή του ανθρώπου, αλλά από αυτό κάποια στιγμή θα πρέπει να παραιτηθούμε. Από τα παιδιά δεν παραιτείσαι, διότι, όσες δυσκολίες κι αν έχει η σχέση μαζί τους, υπάρχει το δώρο της αγάπης, η έγνοια, η προσευχή, η χαρά και η λύπη, το μοίρασμα, η ελπίδα, η διαδοχή που γεμίζουν τη ζωή, ακόμη κι αν φέρνουν και οδύνες.

           Ιδίως το ζήτημα της διαδοχής της γενιάς είναι πολύ σημαντικό. Ο εγωκεντρικός άνθρωπος θεωρεί πως η ζωή του αξίζει καθαυτή και ότι δεν χρειάζεται να παραταθεί στα πρόσωπα κάποιων άλλων, ακόμη κι αν αυτά είναι σπλάχνα του. Αναζητεί στην τεχνολογία μια ψευδοαθανασία, ιδίως αν έχει χρήματα, μια και ο πλούσιος του καιρού μας τείνει να πιστέψει πως αν καταφέρει και συνδέσει τον εγκέφαλό του με μία μηχανή καταγραφής των σκέψεων, των συναισθημάτων, των αντιδράσεών του, θα μπορέσει όταν το σώμα του δεν θα αντέχει, να μεταφυτευθεί σε ένα καινούργιο τεχνητό σώμα, για να ζήσει εις τον αιώνα, σαν να είναι ο άνθρωπος υπολογιστής.   Οι πολλοί μένουν στο «φάγωμεν, πίωμεν, αύριον γαρ αποθνήσκομεν» ως αντίληψη ζωής. Γι’ αυτό και όσοι έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν εργασία σε  νέους ανθρώπους σκέπτονται μόνο το δικό τους κέρδος, τους εκμεταλλεύονται, χωρίς να νιώθουν ότι λιγότερα κέρδη μπορούν να βοηθήσουν την κοινωνία, εκτός από την ανανέωση του δυναμικού της,  να  αναπτυχθεί και οικονομικά σε βάθος χρόνου. 

      Ας ενθαρρύνουμε τη νεώτερη γενιά να επενδύσει στην αγάπη και στο μοίρασμα. Οι παλαιότεροι έκαναν περισσότερα παιδιά, χωρίς να νοιάζονται για τις ανέσεις. Ήταν διότι τα παιδιά ήταν και κοινωνική καταξίωση, εκτός από προσωπική χαρά. Και ένιωθαν υπεύθυνοι γι’ αυτά. Μπορεί οι σχέσεις του ζευγαριού να μην ήταν ειλικρινείς, όμως υπήρχε περισσότερη κοινωνική λογοδοσία. Κάπου πρέπει να ξαναβρούμε την ισορροπία ανάμεσα στην κάλυψη των προσωπικών θέλω και την ομορφιά της αγάπης που αναπληρώνει ό,τι λείπει. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

Στο φύλλο της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου 2026

ΔΕΝ ΠΙΣΤΕΥΩ ΔΙΟΤΙ ΟΙ ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΕΙΝΑΙ ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ

 

«Εἰ δὲ ζητοῦντες δικαιωθῆναι ἐν Χριστῷ εὑρέθημεν καὶ αὐτοὶ ἁμαρτωλοί, ἆρα Χριστὸς ἁμαρτίας διάκονος; Μὴ γένοιτο» (Γαλ. 2,17)

«῍Αν ὅμως, ζητώντας νὰ σωθοῦμε ἀπὸ τὸν Χριστό, βρεθήκαμε νὰ εἴμαστε κι ἐμεῖς ἁμαρτωλοὶ ὅπως οἱ ἐθνικοί, σημαίνει τάχα πὼς ὁ Χριστὸς ὁδηγεῖ στὴν ἁμαρτία; ῎Οχι βέβαια!»

 Πολλοί άνθρωποι, θέλοντας να δικαιολογήσουν την αδιαφορία τους ή την άρνησή τους απέναντι στην πίστη, επικαλούνται ως επιχείρημα το ότι  οι χριστιανοί είμαστε αμαρτωλοί. Δεν τηρούμε τις εντολές του Χριστού και του Ευαγγελίου. Δίνουμε συχνά ένα κάκιστο παράδειγμα στον κόσμο. Επομένως, ισχυρίζονται, γιατί να πιστέψουμε σε μια θρησκεία, οι πιστοί της οποίας δείχνουν ότι δεν τους αλλάζει καθόλου εντός τους, ούτε αυτή η αλλαγή φαίνεται στη συμπεριφορά τους;

 Το επιχείρημα έρχεται να συναντήσει την πρώτη Εκκλησία, αυτή της Γαλατίας στην Μικρά Ασία, και το αντιμετωπίζει ο απόστολος Παύλος. Κάνει διάκριση ανάμεσα στον Χριστό και στους ανθρώπους. Αυτός που θέλει να πιστέψει στον Χριστό, δεν μένει στο ανθρώπινο παράδειγμα, το οποίο μπορεί να σκανδαλίζει. Όμως δεν πιστεύουμε σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Οι άνθρωποι φέρουμε την ευθύνη για όσα πράττουμε. Για το ότι είμαστε ανακόλουθοι έναντι της πίστης μας. Για το ότι δεν προσπαθούμε να αγαπήσουμε τον Χριστό, αλλά βολευόμαστε με την ιδέα ότι είμαστε χριστιανοί, άρα δικαιωμένοι. Δεν φτάνει όμως η ιδιότητα ή η διαβεβαίωση ότι πιστεύουμε, διότι η πίστη είναι σχέση με τον Χριστό και η σχέση έρωτας και ο έρωτας μεταμόρφωση της ζωής μας. 

 Σκανδαλίζουμε οι χριστιανοί με τη στάση μας, ιδίως στους καιρούς μας, οπότε η συμπεριφορά μας είναι ευδιάκριτη.  Και δίνουμε δικαίωμα στον διάβολο να πειράζει τους αδύναμους ως προς την αναζήτηση και την πίστη ανθρώπους, για να έχουν δικαιολογία στη συνείδησή τους για την άρνησή τους. Φέρουμε λοιπόν μεγάλη ευθύνη. Όμως αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη και των άλλων ανθρώπων να διακρίνουν ότι ο Χριστός δεν οδηγεί στην αμαρτία, αλλά στην όντως ζωή. Να παλέψουν με την ύπαρξή τους και τα ερωτήματα της ζωής. Να εστιάσουν στην πνευματική υγεία των αγίων. Πρωτίστως, στην μετάνοια που είναι ο δρόμος όλων.

 Και κάτι ακόμη. Άλλοι χριστιανοί αγκιστρώνονται σε αγίους, σε γεροντάδες, σε ξεχωριστά πρόσωπα, τα οποία φημίζονται για την πνευματικότητά τους. Δεν είναι όμως άλλοθι αυτό, να είναι του Πέτρου, του Κηφά, του Απολλώ, του Παύλου. Αν δεν κινητοποιηθούν οι ίδιοι, δεν μπορούν να ζήσουν την αλήθεια. Και ουδείς εκ των Πέτρου, Κηφά, Απολλώ, Παύλου είναι αλάνθαστος και μάλιστα σε γνώμες που δεν έχουν να κάνουν με την πίστη, αλλά με  τον κόσμο και τους φόβους μας έναντί του. 

              Η μόνη αλήθεια είναι ο Σταυρός και στον κόσμο θλίψη θα έχουμε. Όμως Εκείνος που μας αγάπησε και έδωσε τη ζωή Του για εμάς μάς λυτρώνει.  Όχι οι άνθρωποι. Ο Εσταυρωμένος και Αναστάς. Ο Χριστός της Εκκλησίας και όχι ο δικός μου  ή ο δικός σου, στο όνομα του οποίου δοξάζουμε την απολυτότητα και τη δική μας υπερηφάνεια ή το δικό μας βόλεμα, σκανδαλίζοντας τελικά με την ψευτοτελειότητά μας εκείνους που ζητούνε αγάπη και παλεύουν για την μετάνοιά τους. Θέλουν έναν Θεό του ελέους και όχι της δίκης. Και στην δική μας έπαρση ή αυτάρκεια δεν Τον βρίσκουν.  

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός  

20 Σεπτεμβρίου 2026

Κυριακή μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού 

ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

           Οι άνθρωποι στη ζωή μας έχουμε προσδοκίες. Θέλουμε να εκπληρώσουμε στόχους, ελπίζουμε ότι οι οικείοι μας θα μας συμπαρασταθούν, ότι θα βρεθούν κάποιοι που θα συμμεριστούν τις σκέψεις και τα οράματά μας, ότι δικαιούμαστε να πετύχουμε και θα έρθουν οι περιστάσεις έτσι, ώστε ό,τι προσδοκούμε να πραγματοποιηθεί. Οι προσδοκίες μας βοηθούν να μη λυγίσουμε στις δυσκολίες, αλλά να ελπίσουμε. Οι προσδοκίες όμως μπορεί να γίνουν αιτία οι όποιες ματαιώσεις να μας καταβάλουν, εάν δεν έχουμε υπ’ όψιν ένα μήνυμα ζωής, το οποίο η πίστη στον Θεό το καθιστά οδηγό στη ζωή. 

        Οι όποιες προσδοκίες μας περνούν μέσα από σταυρό. Σταυρός είναι ο κόπος. Είναι η απόφασή μας να αντέξουμε και στις ήττες μας. Να επαναπροσδιορίσουμε τους στόχους μας κάνοντας αυτοκριτική για τις προσπάθειές μας, βλέποντας αν στέκεται ό,τι έχουμε επιλέξει ή όχι, αν όντως πρέπει να περιμένουμε από τους άλλους βοήθεια ή αν ο δρόμος μας είναι εκ των πραγμάτων μοναχικός, διότι είτε δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε αληθινά μαζί τους, να τους καταστήσουμε μετόχους και κοινωνούς των οραματισμών μας είτε όντως χρειάζεται να παλέψουμε με τις αντιθέσεις των ανθρώπων και της ζωής, διότι αυτό που έχουμε επιλέξει δεν είναι το εύκολο. Και είναι σταυρός η αλήθεια, διότι καλούμαστε να συνειδητοποιήσουμε ότι ξεκινάμε από την μοναξιά μας για να πετύχουμε κάτι. Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι οι άλλοι τον καταλαβαίνουν αυτόματα; Μόνο αν αγαπάς και σε αγαπάνε μπορεί να βρεθεί η βάση για την αλληλοστήριξη και αυτό θέλει χρόνο.

            Στην εποχή μας κάνουμε ένα άλμα στις σχέσεις μας με τους συνανθρώπους μας, ιδίως τους οικείους μας. Στο ζευγάρι ο ένας θεωρεί ότι ο άλλος καταλαβαίνει τις προσδοκίες του, διότι προϋποτίθεται η αγάπη, διότι υπάρχει γνωριμία, διότι έχει περάσει χρόνος μαζί, διότι αν δεν σε νιώθει ο δικός σου άνθρωπος, τότε ποιος ο λόγος να υπάρχει σχέση; Και θεριεύουν οι λογισμοί, όταν ο άλλος δεν κατανοεί τις προσδοκίες σου. Κι όμως, πολλά προβλήματα θα μπορούσαν να είχαν λυθεί, αν υπήρχε η τόλμη της ειλικρίνειας, που περνά μέσα από τον σταυρό. Η σχέση δεν είναι αυτονόητα διάφανη. Μπορούμε να την κάνουμε. Είναι σταυρός να παραδεχτείς τα λάθη σου. Είναι σταυρός να ζητήσεις χρόνο από τον άλλο, να σε ακούσει και να του εξηγήσεις τι περιμένεις. Μπορεί να σε απορρίψει ή να μη δώσει σημασία. Όμως αν δεν λυγίσεις στον σταυρό αυτό και επιμείνεις αγαπητικά, όπως και υπομονετικά, θα μοιραστείς τις προσδοκίες σου. Αυτό προϋποθέτει όμως και χρόνο από τη δική σου πλευρά για να μοιραστείς τις προσδοκίες του. Ο σταυρός είναι αμφοτέρων.

        Όταν φέρνουμε στον κόσμο παιδιά, έχουμε την προσδοκία της χαράς, της εξιδανίκευσης ότι γινόμαστε γονείς και ότι αυτό είναι κάτι πανέμορφο. Όμως η γονεϊκότητα είναι σταυρός και ευθύνη ταυτόχρονα. Ο σταυρός έγκειται στο ότι το μεγάλωμα του παιδιού θέλει πολύ κόπο και χρόνο, θέλει θυσία. Η ευθύνη έγκειται στο ότι θα αφήσουμε αυτά που νοηματοδοτούν τη δική μας ζωή, για να δώσουμε προτεραιότητα και σε εκείνα που θα δώσουν νόημα στη ζωή των παιδιών. Και δεν περιορίζονται στις υλικές συνθήκες αυτά ή στα εφόδια που πρέπει να δώσουμε. Ο σταυρός έγκειται στην απόφαση να συγχωρήσουμε την έκφραση του εγώ και του θελήματος του παιδιού μας και να το αγαπήσουμε όπως κι αν είναι. Να παλέψουμε να χτίσουμε δυνατό χαρακτήρα, αλλά να μην απογοητευτούμε για τα λάθη και τις ήττες, ακόμη και την απόρριψη προς εμάς. 

          Ο λόγος του Σταυρού του Χριστού έμοιαζε μωρία για τους καλλιεργημένους της εποχής του και κάθε εποχής. Όμως ο σταυρός είναι η μόνη προσδοκία που φέρνει ανάσταση. Ας αφήσουμε λοιπόν τον Χριστό να μας βοηθήσει και στους δικούς μας σταυρούς και να αντέξουμε κρατώντας την προσδοκία της αγάπης και της ανάστασης ως εφόδιο ζωής. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια»

στο φύλλο της Κυριακής 13 Σεπτεμβρίου 2026 

ΟΧΙ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΜΕ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ

«Οὐδὲ γὰρ οἱ περιτετμημένοι αὐτοὶ νόμον φυλάσσουσιν, ἀλλὰ θέλουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρᾳ σαρκὶ καυχήσωνται. ᾿Εμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ» (Γαλ. 6, 13-14) .

«῎Αλλωστε οὔτε κι αὐτοὶ ποὺ ἐπιμένουν στὴν περιτομὴ τηροῦν τὸν νόμο. ῾Απλῶς θέλουν νὰ περιτέμνεστε ἐσεῖς, γιὰ νὰ καυχηθοῦν ὅτι σᾶς κατάφεραν νὰ τὸ κάνετε. ῞Οσο γιὰ μένα, δὲν θέλω ἄλλη ἀφορμὴ γιὰ καύχηση ἐκτὸς ἀπὸ τὸν σταυρὸ τοῦ Κυρίου μας ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, τὸν σταυρὸ ποὺ πάνω του ὁ κόσμος πέθανε γιὰ μένα κι ἐγὼ γιὰ τὸν κόσμο».

          Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μας που νιώθουμε ότι οι άλλοι μας χρησιμοποιούν. Άλλοτε για οικονομικά οφέλη, άλλοτε για να μπαίνουμε εμείς μπροστά και εκείνοι να μην εκτίθενται, άλλοτε γιατί παίζουν και διασκεδάζουν μαζί μας, συνήθως επειδή αισθάνονται την ανάγκη να εξουσιάζουν. Και εκείνοι και εμείς λησμονούμε ότι το αληθινό νόημα της ζωής περνά από την αγάπη και την προσφορά, όχι από την εξουσία και την επίδειξη. Ο κόσμος μας όμως είναι έτσι δομημένος, που το «κατέχειν» και «εξουσιάζειν»  να θεωρούνται τα μείζονα, ενώ όποιος είναι δυναμικός, είτε εκ θέσεως είτε εκ χαρακτήρος, και μπορεί να επιβάλλει στους άλλους το θέλημά του, δοξάζεται.

         Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Γαλάτες, τους επισημαίνει τρία σημεία: το πρώτο, ότι χρειάζεται να επιλέγουν τι είναι σωστό και τι όχι και να μην πέφτουν θύματα σε όσους και στη θρησκευτική πραγματικότητα τους χρησιμοποιούν, για να ικανοποιούνται έχοντας οπαδούς. «Όσοι σας πιέζουν να κάνετε περιτομή, δεν τηρούν απαραίτητα τον νόμο, αλλά θέλουν να δείξουν τη δύναμή τους και να σας χρησιμοποιήσουν ως αφορμή καύχησης και αυτοδοξασμού». Να μην τους ακούτε. Να αντιστέκεστε. Το δεύτερο είναι ότι ο μοναδικός λόγος που ένας χριστιανός επιτρέπεται να καυχιέται είναι ο σταυρός του Χριστού, διότι πάνω σ’ αυτόν τον σταυρό κάθε κοσμική έννοια δόξας, εξουσίας, αμαρτίας, επίδειξης έχει πεθάνει. Το ίδιο και όποιος αποφασίζει να σηκώσει τον σταυρό του. Έχει αφήσει στην άκρη τις προτεραιότητες αυτού του κόσμου. Το τρίτο είναι ότι η σχέση μας με τον Χριστό δημιουργεί έναν καινούργιο κόσμο και όλα κάθε στιγμή ξεκινούν από την αρχή, χωρίς να χρειαζόμαστε τα σύμβολα του παλαιού, όπως ήταν τότε η περιτομή και η ακροβυστία. Αυτός είναι ο κόσμος του Σταυρού, τον οποίο, όταν ο άνθρωπος υιοθετήσει, ο Χριστός και η πίστη θα του δώσουν την ανάσταση.

        Δεν είναι εύκολο να αποφύγουμε όσους μας χρησιμοποιούν και όσους μας χειραγωγούν. Φοβόμαστε να πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας. Φοβόμαστε τη θέση μας, τις αμοιβές μας, την μοναξιά, τον διασυρμό, τη σύγκρουση. Έτσι όμως παύουμε να είμαστε ελεύθεροι. Το χειρότερο είναι όταν θεωρούμε ότι αγάπη είναι να κάνεις αυτό που θέλει ο άλλος, ακόμη κι αν δεν είναι σωστό. Έτσι όμως καταργείται η προσωπικότητά μας. Και αν στην κοινωνία δεν είναι πάντοτε εύκολο να λέμε όχι, τουλάχιστον ας επιλέξουμε να αντιστεκόμαστε σε ό,τι είναι σημαντικό για την προσωπικότητά μας. Ας έχουμε την παρρησία του λόγου και την παρηγοριά της προσευχής. Και ας μη φοβόμαστε τον σταυρό. Η ζωή είναι και θέλει υπομονή και προσμονή ότι ο Θεός θα μιλήσει. Για το δίκαιο και το αληθινό. Όχι για τη διατήρηση συμβόλων ή εξουσιών που δεν έχουν αξία διάρκειας. 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

13 Σεπτεμβρίου 2026

Κυριακή προ της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού

ΕΤΑΙΡΕ, ΠΩΣ ΕΙΣΗΛΘΕΣ ΩΔΕ;

 

«Εἰσελθὼν δὲ ὁ βασιλεὺς θεάσασθαι τοὺς ἀνακειμένους εἶδεν ἐκεῖ ἄνθρωπον οὐκ ἐνδεδυμένον ἔνδυμα γάμου,  καὶ λέγει αὐτῷ· ἑταῖρε, πῶς εἰσῆλθες ὧδε μὴ ἔχων ἔνδυμα γάμου; ὁ δὲ ἐφιμώθη» (Ματθ. 22, 11-12)

Όταν εισήλθε όμως ο βασιλιάς, για να δει εκείνους που κάθονταν, για να φάνε, είδε εκεί έναν άνθρωπο που δεν ήταν ντυμένος με ένδυμα γάμου, και του λέει: “Σύντροφε, πώς εισήλθες εδώ μην έχοντας ένδυμα γάμου”; Εκείνος αποστομώθηκε. 

      Μία από τις πιο δύσκολες στην πρόσληψη παραβολές του Ευαγγελίου είναι αυτή που καταγράφει ο ευαγγελιστής Ματθαίος, λίγο πριν ο Χριστός συλληφθεί και οδηγηθεί στο Πάθος και στον Σταυρό. Ο Κύριος παρομοιάζει την βασιλεία των ουρανών με ένα γαμήλιο τραπέζι για τον γιο ενός βασιλιά. Στο τραπέζι ήταν προσκεκλημένοι οι φίλοι του βασιλιά. Αυτοί όμως αρνήθηκαν να παραστούν, άλλοι διότι δεν ήθελαν, άλλοι διότι είχαν εργασίες, γεωργικές και εμπορικές, ενώ άλλοι επέδειξαν τέτοια κακία, ώστε να σκοτώσουν τους απεσταλμένους του βασιλιά. Ο βασιλιάς τότε οργίστηκε, έστειλε τα στρατεύματά του, εξολόθρευσε τους φονιάδες εκείνους και έκαψε την πόλη τους, δείχνοντας ότι όταν θέλεις να αντιμετωπίσεις τη ζωή και τον Θεό με όρους δικής σου εξουσίας, τότε θα συντριβείς. Ο βασιλιάς όμως θέλει να κάνει το τραπέζι  των γάμων και θα στείλει τους υπηρέτες του, για να φέρουν στο τραπέζι όσους βρούνε στις διακλαδώσεις των οδών και να τους καλέσουν. Θα έρθουν διάφοροι, κακοί και καλοί, ανταποκρινόμενοι στην πρόσκληση. Ένας μόνο από όσους εισήλθαν, θα δείξει περιφρόνηση στον βασιλιά, ερχόμενος με ένδυμα ακατάλληλο για το τραπέζι, κάνοντας επίδειξη αλαζονείας και πνεύματος εξουσίας. Ο βασιλιάς, αφού τον ελέγξει, αποστομώνοντάς τον, θα διατάξει να τον δέσουν και να τον στείλουν στο σκότος το εξώτερο, επισημαίνοντας ότι πολλοί είναι κλητοί, αλλά λίγοι εκλεκτοί.

         Ο βασιλιάς είναι ο Θεός. Ο γιος Του είναι ο Χριστός και είναι ο Ίδιος και ο γάμος και η τροφή του τραπεζιού. Ο Χριστός είναι ο Νυμφίος του καθενός ανθρώπου και το Σώμα Του και το Αίμα Του η τροφή μας, ενώ το τραπέζι είναι η Θεία Λειτουργία. Οι ανάξιοι καλεσμένοι ήταν ο περιούσιος λαός του Ισραήλ, αλλά και κάθε άνθρωπος, ο οποίος βάζει την επιβίωση, την υλικότητα, το συμφέρον πάνω από τη σχέση με τον Θεό, πάνω από την υιότητα, πάνω από την κοινότητα της Εκκλησίας. Όταν ο άνθρωπος φτάνει στο σημείο να σκοτώνει τον συνάνθρωπό του, γιατί του υπενθυμίζει την πρόκληση της αγάπης του Θεού, και αυτό γίνεται με την απόρριψη, την ειρωνεία, την κακία, κάποτε και το μαρτύριο, τότε ο άνθρωπος γίνεται εξουσιαστής. Αρνείται τον Θεό της αγάπης και ζητά να κυριαρχήσει η δύναμη και η εξουσία. Η συνέπεια όμως του παιχνιδιού της εξουσίας είναι η καταστροφή του ανθρώπου, η οποία έχει να κάνει με τον πνευματικό του θάνατο, ο οποίος γίνεται δυστυχία σ’ αυτόν τον κόσμο, και την συντριβή, το κάψιμο των υλικών πραγμάτων στα οποία στηρίζεται, της πόλης στην οποία μένει και πιστεύει ότι μπορεί να είναι οχυρωμένη χωρίς Θεό. Η εξουσία φέρνει θάνατο, γιατί ο Θεός δεν δέχεται την ύβρη, την αλαζονεία του ανθρώπου. 

          Μεγαλύτερος όμως είναι ο προβληματισμός για εκείνον που πηγαίνει στο τραπέζι του Θεού, χωρίς ένδυμα κατάλληλο. Είναι ο υποκριτής. Είναι εκείνος που προσποιείται ότι θέλει να πάει στον Θεό, χωρίς όμως να αλλάξει τον εαυτό του. Αυτός που μένει ως έχει. Χωρίς να αγαπά. Χωρίς να μετανοεί. Χωρίς να στολίζει την ύπαρξή του με ένδυμα που δείχνει σεβασμό και τιμή στον οικοδεσπότη Θεό. Και δεν είναι το υλικό ένδυμα, αλλά η ρυπαρή καρδιά που κάνει τον άνθρωπο ανάξιο του γαμήλιου τραπεζιού. Μας καλεί ο Χριστός που έγινε ένα με μας, για να μας δείξει ότι μας νιώθει, Αυτός ο οποίος σταυρώθηκε για μας, για να μας δοθεί ως θυσία και αγάπη, Αυτός που δεν μας ξεχνά ποτέ, αλλά είναι «προσφέρων και προσφερόμενος και προσδεχόμενος και διαδιδόμενος» (από τη θεία λειτουργία, τέσσερις μετοχές ενεστώτα, που δηλώνουν παρόν και διάρκεια), να τον γευτούμε και να δούμε ότι Εκείνος είναι ο χρηστός, ο γλυκύς, ο καλός, που μας σώζει και μας βοηθά να ξεκινήσουμε από την αρχή και εμείς παρουσιάζουμε έναν εαυτό προκλητικό, ρυπαρό, αταίριαστο, χωρίς αιδώ και χωρίς να έχουμε το στολίδι, το ρούχο της αγάπης, όσο ταπεινό κι αν είναι, για να δείξουμε το «ευχαριστώ» για μια πρόκληση που, έτσι κι αλλιώς, δεν δικαιούμασταν. 

       Η παραβολή μιλά για μας τους χριστιανούς. Αν είμαστε οι εξ αρχής κλητοί, μήπως αντιτάσσουμε τις βιοτικές μας μέριμνες ή το θέλημά μας στην διαρκή Κυριακή στην οποία μας καλεί ο Θεός; Μήπως αντιτάσσουμε την έπαρση μιας ψεύτικης παντοδυναμίας, ότι είμαστε θεοί, επειδή έχουμε γνώσεις, επιστήμη, τεχνολογία, ιατρική, όπλα, επικοινωνία και νομίζουμε ότι όλα τα δικαιούμαστε; Μήπως δεν νιώθουμε ότι κληθήκαμε όντας στις διακλαδώσεις των δρόμων, δηλαδή άνθρωποι που αναζητούμε νόημα και σκοπό ζωής, χωρίς να ξέρουμε προς τα πού πηγαίνουμε, και  ο Χριστός δεν μας αφήνει; Μήπως, τελικά, η έπαρση ότι συμμετέχουμε στα γαμήλιο τραπέζι της βασιλείας μας κάνει να νομίζουμε ότι δεν χρειάζεται να αλλάξουμε, αρνούμενοι να αγαπήσουμε, να μετανοήσουμε, να συγχωρέσουμε, να ταπεινωθούμε; 

       Ας γίνουμε οι εκλεκτοί, της αγάπης, της αλήθειας, της όντως ζωής εν τη Εκκλησία! 

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

6 Σεπτεμβρίου 2026

Κυριακή ΙΔ’ Ματθαίου

ΟΥΤΟΣ ΕΣΤΙΝ Ο ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ

“Οἱ δὲ γεωργοὶ ἰδόντες τὸν υἱὸν εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε ἀποκτείνωμεν αὐτὸν καὶ κατάσχωμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ.   Καὶ λαβόντες αὐτὸν ἐξέβαλον ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος καὶ ἀπέκτειναν” (Ματθ. 21, 38-39) 

“Τελευταῖον τοὺς ἔστειλε τὸν γιό του μὲ τὴ σκέψη· “θὰ σεβαστοῦν τὸν γιό μου”. Οἱ γεωργοὶ ὅμως, ὅταν εἶδαν τὸν γιό, εἶπαν μεταξύ τους· “αὐτὸς εἶναι ὁ κληρονόμος. ᾿Εμπρός, ἂς τὸν σκοτώσουμε καὶ ἂς ἁρπάξουμε τὴν κληρονομιά του”. ῎Ετσι, τὸν ἔπιασαν, τὸν ἔβγαλαν ἔξω ἀπὸ τ᾿ ἀμπέλι καὶ τὸν σκότωσαν”. 

 Μία από τις πιο συγκλονιστικές παραβολές του Ευαγγελίου είναι αυτή των κακών γεωργών. Ο Χριστός, λίγο πριν το πάθος Του, απευθύνεται προς τους μαθητές, αλλά και προς τους θρησκευτικούς ηγέτες του λαού του Ισραήλ, όπως επίσης και προς τον λαό που Τον ακούνε, και αναφέρει την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης. Πώς δηλαδή ο Θεός διάλεξε τον λαό του Ισραήλ για να καλλιεργήσει τον αμπελώνα Του, δηλαδή την ανθρωπότητα, ώστε να μπορέσουμε οι άνθρωποι να καταστήσουμε ενεργό τον σκοπό της ζωής μας, που είναι η ομοίωση προς τον Θεό. Και η επιλογή του Θεού δεν ήταν τυχαία. Ο λαός του Ισραήλ ήταν ένας δυνατός λαός ψυχικά, είχε αναζήτηση της αλήθειας και ποθούσε την σχέση με τον αληθινό Θεό, ακολουθώντας τους Πατριάρχες του, τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ, εκείνους δηλαδή που έδειξαν ότι η πίστη δεν είναι πεποίθηση σε προτάσεις ή σκέψεις, αλλά σχέση με τον Θεό, Τον Οποίο ο άνθρωπος αναζητεί για να έχει η ζωή του νόημα, Τον λόγο του Οποίου ο άνθρωπος είναι έτοιμος να ακολουθήσει, θυσιάζοντας τις βεβαιότητές του, το σπίτι, την ιδιοκτησία, τον τόπο, ακόμη και τη συγγένεια, όπως έκανε ο γενάρχης του Ισραήλ, ο Αβραάμ.

 Κι ενώ ο Θεός έκανε αυτή την εκλογή και όρισε αυτόν τον λαό να κρατήσει τον αμπελώνα της γης, να τρυγήσει τους καρπούς, να ζήσει ο ίδιος και να μοιραστεί το κρασί της χαράς που δίνει η πίστη, αλλά και να ανταποδώσει με ευχαριστία στον Θεό το μερίδιό Του, που είναι η αντιπροσφορά, η ευγνωμοσύνη, η αγάπη, η παραμονή στην πίστη, αυτός ο λαός θεώρησε ότι μπορεί να κρατήσει τη θέση του στον κόσμο και τα αγαθά που ο Θεός του έδωσε μόνο με τον εαυτό του και τις δυνάμεις του. Έτσι, όταν ο Θεός έστελνε τους προφήτες για να κηρύξουν μετάνοια, για να αναγγείλουν τον ερχομό του Μεσσία, δηλαδή του δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδος, του Ιησού Χριστού, να διακηρύξουν την ανάγκη για πιστότητα στις εντολές του Θεού και άρνηση του συγκρητισμού, δηλαδή της ειδωλολατρίας, ο λαός, με επικεφαλής τους βασιλείς και τους θρησκευτικούς του άρχοντες, οδήγησε τους προφήτες στον θάνατο, για να μην ακούγονται οι ενοχλητικές φωνές τους. Το ίδιο έκανε και με τον Υιό του Θεού, τον κληρονόμο του αμπελώνος, της βασιλείας δηλαδή των ουρανών που περιλαμβάνει όλον τον κόσμο. Και Αυτόν Τον οδήγησαν στον σταυρικό θάνατο, έξω του αμπελώνες, έξω από τα τείχη της Ιερουσαλήμ, της ιερής πόλης του Ισραήλ, για να κρατήσουν το δικό τους αλάθητο της αποκλειστικής ερμηνείας των εντολών του Θεού, να είναι αυτοί που θα εξουσιάζουν τον αμπελώνα και όχι αυτοί που θα ανοίγουν την πίστη στους άλλους ανθρώπους. Γι’ αυτό και ο Χριστός τονίζει ότι ο Θεός δεν θα αφήσει αυτή τη νοοτροπία ατιμώρητη. Ο αμπελώνας είναι για όσους πιστεύουν, για όσους μοιράζονται, για όσους ευγνωμονούν, για όσους υπερβαίνουν το εγώ και την περιουσιότητα, δηλαδή και για τους εθνικούς, τους ειδωλολάτρες, που θα βρούνε τον Χριστό και την αλήθεια.

 Ποια είναι τα μηνύματα της παραβολής για τους καιρούς μας;

 Πρώτον, το ότι στον αμπελώνα του Θεού, που είναι η Εκκλησία, που είναι η βασιλεία του Θεού, ανήκουμε όλοι όσοι έχουμε βαπτιστεί, όσοι ξεκινούμε να καταστήσουμε το καθ’ ομοίωσιν τον σκοπό της ζωής μας. Όμως καλούμαστε να υπερβούμε την παγίδα της αυτάρκειας, ότι οι καρποί του αμπελώνα είναι μόνο για μας, διότι εμείς αισθανόμαστε ως οι ιδιοκτήτες της Εκκλησίας. Ο Θεός ζητά από εμάς να μοιραστούμε μαζί Του, με πίστη, με ευγνωμοσύνη, με αγάπη ό,τι μας δόθηκε και να δώσουμε και στους άλλους που είναι εκτός του αμπελώνα τη γλυκύτητα του καρπού και τη χαρά.

 Δεύτερον, ότι ο κληρονόμος του Θεού και ιδιοκτήτης του αμπελώνος είναι ο Υιός του Θεού, δηλαδή ο Χριστός. Αυτός υπέστη και υφίσταται την κακία όσων θεοποιούν τον εαυτό τους και μαζί Του και όλοι όσοι Τον ακολουθούν εκ της καρδιάς των στην οδό της αγάπης, του μοιράσματος, της θυσίας, της ευγνωμοσύνης, του σταυρού. Μπορεί πρόσκαιρα Εκείνος και οι ακόλουθοί Του να δείχνουν ηττημένοι από τους σφετεριστές της Εκκλησίας, όσοι νομίζουν ότι είναι οι αυθεντίες και οι αυτάρκεις με την ερμηνεία του αποκλεισμού των ταπεινών, των καταφρονεμένων, των αμαρτωλών, των αδύναμων εκ του καρπού και της χαράς και της διεκδίκησης διά της εξουσίας, της δύναμης, της ιδιοκτησίας μιας αποκλειστικότητας που δεν έχει αγάπη, αλλά μόνο ιδιοτέλεια. Μπορεί αυτοί να βγάζουν από την Εκκλησία όσους ζούνε την αγάπη, τη συγχώρηση, την καλοσύνη. Ο κληρονόμος όμως, μέσα στην ήττα Του θα αναστηθεί, μαζί και όσοι κατανοούν και βιώνουν το ήθος Του.

 Και τρίτον, ότι μπορεί ο πολύς κόσμος σήμερα να θεωρεί με αδιαφορία τα τεκταινόμενα στην Εκκλησία, διότι πιστεύει πως δεν του χρειάζεται να ανήκει στον αμπελώνα, αλλά εκτός της Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία. Ο θάνατος καραδοκεί, όπως επίσης και η ιδιοτέλεια, το συμφέρον, η αχαριστία. Το μήνυμα ότι ο Θεός θα βρει καλούς γεωργούς είναι μήνυμα ελπιδοφόρο. Δεν θα αφήσει ο Θεός τον κόσμο στην κακία. Και ο κληρονόμος του αμπελώνος θα καταστήσει συγκληρονόμους εκείνους που θέλουν το καλό, την αγάπη, τη ζωή που ξεπερνά τον θάνατο, αυτούς δηλαδή που επιδιώκουν την ομοίωση μαζί Του.

 Ας προβληματιστούμε και ας επιλέξουμε.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

30 Αυγούστου 2026

Κυριακή ΙΓ’ Ματθαίου

ΝΑ ΖΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΕΞΗΓΗΣΕΙΣ;

 

      Σε μία εποχή στην οποία τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης γεννούν ένα κλίμα απαιτήσεων για να εξηγούν οι άνθρωποι τι κάνουν και γιατί το κάνουν, ιδίως όταν είναι δημόσια πρόσωπα, έχει πέσει το σύνθημα: «Ζήσε χωρίς εξηγήσεις». Οι παλιοί έλεγαν «να ζεις χωρίς να σ’ ενδιαφέρει ο κόσμος τι θα πει». Αυτό θεωρούνταν σημάδι ελεύθερης ψυχής, αίσθησης ανεξαρτησίας, κάποτε και γενναιότητας. Στους έρωτες που μοιάζανε αταίριαστοι κοινωνικά, ηθικά, οικονομικά το ζευγάρι που προχωρούσε, παρά τις αντιδράσεις, ήταν αυτό που πολλοί θαύμαζαν κρυφά, αλλά και άλλοι ζήλευαν και απέρριπταν. Σήμερα, ο δικαιωματισμός ως στάση ζωής έχει δικαιώσει την αντίληψη της αδιαφορίας για εξηγήσεις. Έχει όμως θέσει και στο περιθώριο την ντροπή, την αιδώ, με αποτέλεσμα να έχουμε σύγχυση στο τι είναι σωστό και τι είναι λάθος και η ηθική διάσταση του ανθρώπου να μην έχει πραξιακή πλευρά.

          Προφανώς και δεν είναι απαραίτητο να δίνουμε εξηγήσεις για τις αποφάσεις μας, εφόσον αυτές δεν βλάπτουν το σύνολο. Έχουμε όμως σκεφτεί ότι ο καθένας μας έχει εντός του τη φωνή που ονομάζεται συνείδηση; Η συνείδηση, ανεξαρτήτως αν κάποιος πιστεύει στον Θεό, ανήκει στην ψυχή και την διαμορφώνει, κάνοντάς της να λογοδοτεί, ακόμη κι αν αυτή η λογοδοσία περιορίζεται μόνο στον εαυτό. Έχουμε σκεφτεί άραγε ότι η έλλειψη λογοδοσίας στη συλλογική μας ζωή, η περιφρόνηση προς τους θεσμούς ή η χρήση τους προς ίδιον όφελος είναι σημάδια ατροφικής συνείδησης, που δεν θέλει να δώσει εξηγήσεις  για τις επιλογές της; Έχουμε σκεφτεί άραγε ότι η δυσκολία μας να κοιμηθούμε το βράδυ συχνά οφείλεται στο ότι η συνείδησή μας δεν είναι αναπαυμένη από τις αποφάσεις μας, ιδίως όταν αυτές μπορεί να είναι νόμιμες, αλλά πληγώνουν τους άλλους και δεν δίνουν σταθερότητα σε μας;

           Στην πνευματική μας παράδοση διαβάζουμε τη φράση: «να μπορείς να δίνεις λόγο σε καθέναν που σου το ζητά για την ελπίδα που ζούμε», δηλαδή τον Χριστό (Α’ Πέτρ. 3, 15). Αυτή η φράση, αν ερμηνευθεί διασταλτικά, είναι μία προτροπή όχι για να δικαιολογούμε τις πράξεις μας ελαφρά τη καρδία, αλλά για να μπορούμε να σκεπτόμαστε τις συνέπειές τους από πριν, ώστε να επιλέγουμε τι αληθινά μπορούμε να πράξουμε και τι όχι. Το να πορευόμαστε με ένα άγχος, ότι θα πρέπει να ευαρεστούμε τους ανθρώπους, σε μία εποχή μάλιστα σχετικοποίησης των πάντων, είναι παγίδα, η οποία κρύβει μία κρυφή υπερηφάνεια. Να αγαπάμε δηλαδή τη δόξα των ανθρώπων, την ανθρωπαρέσκεια, κάτι που μπορεί να μας οδηγήσει και στην άρνηση του Θεού. Από την άλλη, η συνείδησή μας δεν υπάρχει μόνο για το εγώ. Αποτελεί κριτήριο για να ζήσουμε στο σύνολο, να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε και τον εαυτό μας και το κοινωνικό «εμείς», αλλά και να πατάμε σε σταθερές οι οποίες δεν γκρεμίζουν την αγάπη και την αλήθεια.

             Η ανάγκη για χαρά που να υπερβαίνει την ενοχή δεν χρειάζεται να καταργήσει το σωστό. Γι’ αυτό και στην ανατροφή των παιδιών θέλουμε όρια. Θέλουμε ανάληψη ευθύνης. Η συνείδηση και η καλλιέργειά της είναι ο πρώτος κριτής. Αλλά και η συλλογικότητα, είτε είναι οικογένεια είτε σχολείο είτε εργασιακός χώρος είτε πολιτική είτε ενορία, αποτελούν όρια που μας δείχνουν ότι δεν μας επιτρέπονται όλα. Η αγάπη είναι και θυσία. Αυτό βεβαίως δεν δικαιολογεί ασφυκτικές συμπεριφορές, που να κάνουν τον άνθρωπο να μην μπορεί να χαρεί τίποτα, αλλά να καταπιέζεται ψυχικά. Η ταμπέλα του καλού παιδιού δεν σώζει, αλλά δεν είναι και για πέταμα. Το μέτρο είναι το άριστο.

π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

Δημοσιεύθηκε στην “Ορθόδοξη Αλήθεια”

Στο φύλλο της Τετάρτης 26 Αυγούστου 2026